गोम्मटसार कर्मकाण्ड मूल गाथा
आचार्य नेमिचन्द्र सिद्धान्तचक्रवर्ती
आचार्य नेमिचन्द्र सिद्धान्तचक्रवर्ती कृत गोम्मटसार कर्मकाण्ड की प्राकृत मूल गाथाएँ, क्रम से: प्रथम अधिकार प्रकृति-समुत्कीर्तन (गाथा 1 से 86) और द्वितीय अधिकार बंधोदयसत्त्व (गाथा 87 से 357; बंध, उदय, सत्त्व)। हर भाग इसी पोस्ट में अपने शीर्षक के साथ है। पाठ ब्र. कल्पना जैन, सागर कृत विवेचिकाओं के अनुसार है; प्रथम अधिकार पुस्तक की गाथा-वर्णानुक्रमणिका से मिलाया है। गाथा 119 और 323 पुस्तक में दो प्रश्नों में बँटकर छपी हैं, यहाँ पूरी दी हैं। संलग्न PDF प्रथम अधिकार का है; द्वितीय अधिकार की PDF बहुत बड़ी होने से संलग्न नहीं की।
गोम्मटसार का पहला भाग, जीवकाण्ड: गोम्मटसार जीवकाण्ड मूल गाथा (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Jivkand Mool Gatha (Acharya Nemichandra)
स्रोत: Gomatsar karmkand (prakriti samutkirtan).pdf
Gomatsar karmkand (prakriti samutkirtan).pdf (917 KB)
गाथाएँ और हर गाथा का सरलार्थ साथ में: गोम्मटसार कर्मकाण्ड गाथा एवं सरलार्थ (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Karmakand Gatha Evam Saralarth (Acharya Nemichandra)
प्रकृति-समुत्कीर्तन अधिकार (गाथा 1 से 43)
पणमिय सिरसा णेमिं, गुणरयणविभूसणं महावीरं ।
सम्मत्त-रयण-णिलयं, पयडि-समुक्कित्तणं वोच्छं ॥1॥
पयडी सील सहावो, जीवंगाणं अणाइसंबंधो ।
कणयोवले मलं वा, ताणत्थित्तं सयं सिद्धं ॥2॥
देहोदयेण सहिओ, जीवो आहरदि कम्म-णोकम्मं ।
पडिसमयं सव्वंगं, तत्तायस-पिंडओव्व जलं ॥3॥
सिद्धाणंतिम-भागं अभव्व-सिद्धादणंत-गुणमेव ।
समयपबद्धं बंधदि, जोग-वसादो दु विसरित्थं ॥4॥
जीरदि समयपबद्धं, पओगदो णेगसमयबद्धं वा ।
गुण-हाणीण-दिवड्ढं, समयपबद्धं हवे सत्तं ॥5॥
कम्मत्तणेण एक्कं, दव्वं भावोत्ति होदि दुविहं तु ।
पोग्गल-पिंडो दव्वं, तस्सत्ती भाव-कम्मं तु ॥6॥
तं पुण अट्ठविहं वा, अडदालसयं असंखलोगं वा ।
ताणं पुण घादित्ति अघादित्ति य होंति सण्णाओ ॥7॥
णाणस्स दंसणस्स य, आवरणं वेयणीय-मोहणियं ।
आउग-णामं गोदंतराय-मिदि अट्ठ-पयडीओ ॥8॥
आवरण-मोह-विग्घं, घादी जीव-गुण-घादणत्तादो ।
आउग-णामं गोदं, वेयणियं तह अघादित्ति ॥9॥
केवलणाणं दंसण-मणंतविरियं च खयिय-सम्मं च ।
खयिय-गुणे मदियादी, खओवसमिए य घादी दु ॥10॥
कम्म-कय-मोह-बड्ढिय, संसारम्हि य अणादि-जुत्तम्हि ।
जीवस्स अवट्ठाणं, करेदि आऊ हलिव्व णरं ॥11॥
गदि-आदि-जीवभेदं, देहादी-पोग्गलाण भेदं च ।
गदियंतर-परिणमनं करेदि णामं अणेयविहं ॥12॥
संताणकमेणागय-जीवायरणस्स गोदमिदि सण्णा ।
उच्चं णीचं चरणं, उच्चं णीचं हवे गोदं ॥13॥
अक्खाणं अणुभवणं, वेयणियं सुहसरूवयं सादं ।
दुक्ख-सरूव-मसादं, तं वेदयदीदि वेदणियं ॥14॥
अत्थं देक्खिय जाणदि, पच्छा सद्दहदि सत्तभंगीहिं ।
इदि दंसणं च णाणं, सम्मत्तं होंति जीव गुणा ॥15॥
अब्भरहिदादु पुव्वं, णाणं तत्तो हि दंसणं होदि ।
सम्मत्तमदो विरियं, जीवाजीव-गदमिदि चरिमे ॥16॥
घादीवि अघादिं वा, णिस्सेसं घादणे असक्कादो ।
णामतियणिमित्तादो, विग्घं पडिदं अघादिचरिमम्हि ॥17॥
आउबलेण अवट्ठिदि, भवस्स इदि णाममाउपुव्वं तु ।
भवमस्सिय-णीचुच्चं, इदि गोदं णाम-पुव्वं तु ॥18॥
घादिंव वेयणीयं, मोहस्स बलेण घाददे जीवं ।
इदि घादीणं मज्झे, मोहस्सादिम्हि पढिदं तु ॥19॥
णाणस्स दंसणस्स य, आवरणं वेयणीय-मोहणियं ।
आउग-णामं गोदंतरायमिदि पढिद-मिदि सिद्धं ॥20॥
पडपडिहारसिमज्जा-हलिचित्तकुलालभंडयारीणं ।
जह एदेसिं भावा, तहवि य कम्मा मुणेयव्वा ॥21॥
पंच णव दोण्णि अट्ठावीसं चउरो कमेण ते-णउदी ।
ते उत्तरं सयं वा, दुग-पणगं उत्तरा होंति ॥22॥
थीणुदयेणुट्ठविदे, सोवदि कम्मं करेदि जप्पदि य ।
णिद्दाणिद्दुदयेण य, ण दिट्ठिमुग्घादिदुं सक्को ॥23॥
पयलापयलुदयेण य, बहेदि लाला चलंति अंगाइं ।
णिद्दुदये गच्छंतो, ठाइ पुणो बइसइ पडेई ॥24॥
पयलुदयेण य जीवो, ईसुम्मीलिय सुवेइ सुत्तोवि ।
ईसं ईसं जाणदि, मुहुं मुहुं सोवदे मंदं ॥25॥
जंतेण कोद्दवं वा, पढमुवसमसम्मभावजंतेण ।
मिच्छं दव्वं तु तिधा, असंखगुणहीणदव्वकमा ॥26॥
तेजाकम्मेहिं तिए, तेजा कम्मेण कम्मणा कम्मं ।
कय-संजोगे चदु-चदु चदु-दुगमेक्कं च पयडीओ ॥27॥
णलया बाहू य तहा, णियंबपुट्ठी उरो य सीसो य ।
अट्ठेव दु अंगाइं, देहे सेसा उवंगाइं ॥28॥
सेवट्टेण य गम्मइ, आदीदो चदुसु कप्पजुगलोत्ति ।
तत्तो दुजुगल-जुगले, खीलिय-णारायणद्धोत्ति ॥29॥
णव-गेविज्जाणुद्दिस-णुत्तरवासीसु जांति ते णियमा ।
तिदुगेगे संघडणे, णारायण-मादिगे कमसो ॥30॥
सण्णी छस्संहडणो, वज्जदि मेघं तदो परं चापि ।
सेवट्टादी रहिदो, पण पण चदुरेग-संहडणो ॥31॥
अंतिम-तिय-संहडणस्सुदओ पुण कम्मभूमि-महिलाणं ।
आदिम-तिग-संहडणं णत्थित्ति जिणेहिं णिद्दिट्ठं ॥32॥
मूलुण्हपहा अग्गी, आदावो होदि उण्हसहियपहा ।
आइच्चे तेरिच्छे, उण्हूणपहा हु उज्जोओ ॥33॥
देहे अविणाभावी, बंधण-संघाद इदि अबंधुदया ।
वण्ण - चउक्केऽभिण्णे, गहिदे चत्तारि बंधुदये ॥34॥
पंच णव दोण्णि छब्बीसमवि य चउरो कमेण सत्तट्ठी ।
दोण्णि य पंच य भणिया, एदाओ बंध-पयडीओ ॥35॥
पंच णव दोण्णि अट्ठावीसं चउरो कमेण सत्तट्ठी ।
दोण्णि य पंच य भणिया, एदाओ उदय-पयडीओ ॥36॥
भेदे छा-दाल-सयं, इदरे बंधे हवंति वीस-सयं ।
भेदे सव्वे उदये, वा-वीस-सयं अभेदम्हि ॥37॥
पंच णव दोण्णि अट्ठावीसं चउरो कमेण ते-णउदी ।
दोण्णि य पंच य भणिया, एदाओ सत्त-पयडीओ ॥38॥
केवल-णाणावरणं, दंसण-छक्कं कसाय-वारसयं ।
मिच्छं च सव्वघादी, सम्मामिच्छं अबंधम्हि ॥39॥
णाणावरण-चउक्कं, ति-दंसणं सम्मगं च संजलणं ।
णव णोकसाय-विग्घं, छब्बीसा देस-घादीओ ॥40॥
सादं तिण्णेवाऊ, उच्चं णर-सुर-दुगं च पंचिंदी ।
देहा बंधण-संघा-दंगोवंगाइं वण्ण-चओ ॥41॥
समचउर-बज्ज-रिसहं, उवघादूणगुरु-छक्क सग्गमणं ।
तसबार-सट्ठसट्ठी, बादाल-मभेददो सत्था ॥42॥
घादी-णीच-मसादं, णिरयाऊ णिरय-तिरिय-दुग-जादी ।
संठाण-संहदीणं, चदु-पण-पणगं च वण्ण-चओ ॥43॥
प्रकृति-समुत्कीर्तन अधिकार (गाथा 44 से 86)
उवघाद-मसग्गमणं, थावर-दसयं च अप्पसत्था हु ।
बंधुदयं पडि भेदे, अड-णउदि सयं दु-चदु-रसीदिदरे ॥44॥
पढमादिया कसाया, सम्मत्तं देससयलचारित्तं ।
जहखादं घादंति य, गुणणामा होंति सेसावि ॥45॥
अंतोमुहुत्तपक्खं, छम्मासं संखऽसंखणंतभवं ।
संजलणमादियाणं, वासणकालो दु णियमेण ॥46॥
देहादी फासंता, पण्णासा णिमिण-ताव-जुगलं च ।
थिर-सुह-पत्तेय-दुगं, अगुरु-तियं पोग्गल-विवाई ॥47॥
आऊणि भवविवाई, खेत्तविवाई य आणुपुव्वीओ ।
अट्ठत्तरि अवसेसा, जीव-विवाई मुणेयव्वा ॥48॥
वेदणिय-गोद-घादी-णेकावण्णं तु णाम-पयडीणं ।
सत्ताबीसं चेदे, अट्ठत्तरि जीव-विवाई ॥49॥
तित्थयरं उस्सासं, बादर-पज्जत्त-सुस्सरादेज्जं ।
जसतस-विहाय-सुभगदु, चउगइ पणजाइ सगवीसं ॥50॥
गदि जादी उस्सासं, विहायगदि तसतियाण जुगलं च ।
सुभगादि-चउज्जुगलं, तित्थयरं चेदि सगबीसं ॥51॥
णामं ठवणा दवियं, भावोत्ति चउव्विहं हवे कम्मं ।
पयडी पावं कम्मं, मलंति सण्णा हु णाममलं ॥52॥
सरिसासरिसे दव्वे, मदिणा जीवट्ठियं खु जं कम्मं ।
तं एदंति पदिट्ठा, ठवणा तं ठावणा-कम्मं ॥53॥
दव्वे कम्मं दुविहं, आगमणोआगमंति तप्पढमं ।
कम्मागमपरिजाणग-जीवो उवजोगपरिहीणो ॥54॥
जाणगसरीर भवियं, तव्वदिरित्तं तु होदि जं विदियं ।
तत्थ सरीरं तिविहं, तियकालगयं ति दो सुगमा ॥55॥
भूदं तु चुदं चइदं, चदंति तेधा चुदं सपाकेण ।
पडिदं कदली-घादपरिच्चागे -णूणयं होदि ॥56॥
विस-वेयण-रत्तक्खय-भय-सत्थग्गहण-संकिलेसेहिं ।
उस्सासाहाराणं, णिरोहदो छिज्जदे आऊ ॥57॥
कदली-घाद-समेदं, चाग-विहीणं तु चइद-मिदि होदि ।
घादेण अघादेण व, पडिदं चागेण चत्ता-मिदि ॥58॥
भत्त-पइण्णा-इंगिणि-पाउग्ग-विधीहिं चत्त-मिदि तिविहं ।
भत्त-पइण्णा-तिविहा, जहण्ण-मज्झिम-वरा य तहा ॥59॥
भत्त-पइण्णाइ-विहि, जहण्ण-मंतोमुहुत्तयं होदि ।
बारस-वरिसा-जेट्ठा, तम्मज्झे होदि मज्झिमया ॥60॥
अप्पोवयार-वेक्खं, परोवयारू ण-मिंगिणीमरणं ।
सपरोवयार-हीणं, मरणं पाओवगम ण-मिदि ॥61॥
भवियंति भवियकाले, कम्मागमजाणगो स जो जीवो ।
जाणुग-सरीर-भवियं, एवं होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥62॥
तव्वदिरित्तं दुविहं, कम्मं णोकम्ममिदि तहिं कम्मं ।
कम्म-सरूवेणागय-कम्मं दव्वं हवे णियमा ॥63॥
कम्मद्दव्वादण्णं, दव्वं णोकम्म-दव्वमिदि होदि ।
भावे कम्मं दुविहं, आगम-णोआगमंति हवे ॥64॥
कम्मागम-परिजाणग-जीवो कम्मागमम्हि उवजुत्तो ।
भावागम-कम्मोत्ति य, तस्स य सण्णा हवे णियमा ॥65॥
णोआगमभावो पुण, कम्म-फलं भुंजमाणगो जीवो ।
इदि सामण्णं कम्मं, चउव्विहं होदि णियमेण ॥66॥
मूलुत्तरपयडीणं, णामादी एवमेव णवरिं तु ।
सगणामेण य णामं, ठवणा दवियं हवे भावो ॥67॥
मूलुत्तरपयडीणं, णामादि चउव्विहं हवे सुगमं ।
वज्जित्ता णोकम्मं, णोआगमभावकम्मं च ॥68॥
पड-पडिहारसि-मज्जा, आहारं देह-उच्च-णीचंगं ।
भंडारी मूलाणं, णोकम्मं दविय-कम्मं तु ॥69॥
पडविसयपहुदि दव्वं, मदिसुदबाघादकरणसंजुत्तं ।
मदि-सुद-बोहाणं पुण, णोकम्मं दविय-कम्मं तु ॥70॥
ओहिमणपज्जवाणं, पडिघादणिमित्तसंकिलेसयरं ।
जं बज्झट्ठं तं खलु, णोकम्मं केवले णत्थि ॥71॥
पंचण्हं णिद्दाणं, माहिस-दहि-पहुदि होदि णोकम्मं ।
वाघाद-कर-पडादी, चक्खु-अचक्खूण णोकम्मं ॥72॥
ओही-केवल-दंसण णोकम्मं ताण णाण-भंगो व ।
सादेदर - णोकम्मं, इट्ठाणिट्ठण्ण - पाणादि ॥73॥
आयदणाणायदणं, सम्मे मिच्छे य होदि णोकम्मं ।
उभयं सम्मा-मिच्छे, णो-कम्मं होदि णियमेण ॥74॥
अण-णो-कम्मं मिच्छत्तायदणादी हु होदि सेसाणं ।
सग-सग-जोग्गं सत्थं, सहाय-पहुदी हवे णियमा ॥75॥
थी-पुं-संढ-सरीरं, ताणं णो-कम्म दव्व-कम्मं तु ।
बेलंवको सुपुत्तो, हस्स-रदीणं च णो-कम्मं ॥76॥
इट्ठाणिट्ठविजोग-जोगं अरदिस्स मुदसुपुत्तादी ।
सोगस्स य सिंहादि-णिंदिद-दव्वं च भय-जुगले ॥77॥
णिरयायुस्स अणिट्ठाहारो सेसाणमिट्ठमण्णादी ।
गदि-णोकम्मं दव्वं, चउग्गदीणं हवे खेत्तं ॥78॥
णिरयादीण गदीणं, णिरयादी खेत्तयं हवे णियमा ।
जाईए णोकम्मं, दव्विंदियपोग्गलं होदि ॥79॥
एइंदिय-मादीणं, सग-सग-दव्विंदियाणि णोकम्मं ।
देहस्स य णोकम्मं, देहुदयज-देहखंधाणि ॥80॥
ओरालिय-वेगुव्विय-आहारय-तेज-कम्म-णोकम्मं ।
ताणुदयज-चउ-देहा, कम्मे विस्संचयं णियमा ॥81॥
बंधण-पहुदि-समण्णिय-सेसाणं देहमेव णोकम्मं ।
णवरि विसेसं जाणे, सगखेत्तं आणुपुव्वीणं ॥82॥
थिर-जुम्मस्स थिराथिर-रस-रुहिरादीणि सुह-जुगस्स सुहं ।
असुहं देहावयवं, सर-परिणद-पोग्गलाणि सरे ॥83॥
उच्चस्सुच्चं देहं, णीचं णीचस्स होदि णोकम्मं ।
दाणादि-चउक्काणं, विग्घग-णग-पुरिस-पहुदी हु ॥84॥
विरियस्स य णोकम्मं, रुक्खाहारादि बलहरं दव्वं ।
इदि उत्तर-पयडीणं, णोकम्मं दव्वकम्मं तु ॥85॥
णोआगमभावो पुण, सगसगकम्मफलसंजुदो जीवो ।
पोग्गलविवाइयाणं णत्थि खु णो आगमोभावो ॥86॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: मंगलाचरण, प्रकृति बंध (गाथा 87 से 126)
णमिऊण णेमिचंदं असहायपरक्कमं महावीरं ।
बंधुदयसत्तजुत्तं ओघादेसे थवं वोच्छं ॥87॥
सयलंगेक्कंगेक्कंगहियार सवित्थरं ससंखेवं ।
वण्णणसत्थं थय थुइ, धम्मकहा होइ णियमेण ॥88॥
पयडिट्ठिदि-अणुभागप्पदेसबंधोत्ति चदुविहो बंधो ।
उक्कस्समणुक्कस्सं, जहण्णमजहण्णगंति पुधं ॥89॥
सादि अणादी धुव अद्धुवो य बंधो दु जेट्ठमादीसु ।
णाणेगं जीवं पडि, ओघादेसे जहाजोग्गं ॥90॥
ठिदि अणुभागपदेसा, गुणपडिवण्णेसु जेसिमुक्कस्सा ।
तेसिमणुक्कस्सो चउव्विहोऽजहण्णेवि एमेव ॥91॥
सम्मेव तित्थबंधो, आहारदुगं पमादरहिदेसु ।
मिस्सूणे आउस्स य मिच्छादिसु सेस बंधो दु ॥92॥
पढमुवसमिये सम्मे, सेसतिये अविरदादि चत्तारि ।
तित्थयरबंधपारंभया णरा केवलि-दुगंते ॥93॥
सोलस पणबीस णभं, दस चउ छक्केक्क बंध वोच्छिण्णा ।
दुग तीस चदुरपुव्वे पण सोलस जोगिणो एक्को ॥94॥
मिच्छत्त-हुंड-संढाऽसंपत्तेयक्ख-थावरादावं ।
सुहुमतियं वियलिंदिय-णिरयदुणिरयाउगं मिच्छे ॥95॥
बिदियगुणे अणथीणति, दुभगतिसंठाणसंहदिचउक्कं ।
दुग्गमणित्थीणीचं, तिरिय-दुगुज्जोव-तिरियाऊ ॥96॥
अयदे बिदियकसाया, बज्जं ओरालमणुदुमणुवाऊ ।
देसे तदिय-कसाया, णियमेणिह बंध वोच्छिण्णा ॥97॥
छट्ठे अथिरं असुहं, असादमजसं च अरदिसोगं च ।
अपमत्ते देवाऊणिट्ठवणं चेव अत्थित्ति ॥98॥
मरणूणम्हि णियट्टी पढमे णिद्दा तहेव पयला य ।
छट्ठे भागे तित्थं णिमिणं सग्गमण-पंचिंदी ॥99॥
तेजदुहारदुसमचउ-सुरवण्णागुरुचउक्क-तसणवयं ।
चरमे हस्सं च रदी, भयं जुगुच्छा य बंधवोच्छिण्णा ॥100॥
पुरिसं चदुसंजलणं, कमेण अणियट्टि पंचभागेसु ।
पढमं विग्घं दंसण-चउजसउच्चं च सुहुमंते ॥101॥
उवसंतखीणमोहे, जोगिम्हि य समयियट्ठिदी सादं ।
णायव्वो पयडीणं, बंधस्संतो अणंतो य ॥102॥
सत्तरसेकग्गसयं, चउसत्तत्तरि सगट्ठि ते बट्ठी ।
बंधा णबट्ठवण्णा, दुबीससत्तारसेकोघे ॥103॥
तिय उणबीसं छत्तिय तालं तेवण्ण सत्तवण्णं च ।
इगिदुगसट्ठी बिरहिय, सय तिय उणबीस सहिय बीससयं ॥104॥
ओघे वा आदेसे, णारयमिच्छम्हि चारि वोच्छिण्णा ।
उवरिम बारस सुरचउ, सुराउ आहारयमबंधा ॥105॥
धम्मे तित्थं बंधदि, वंसामेघाण पुण्णगो चेव ।
छट्ठोत्ति य मणुवाऊ, चरिमे मिच्छेव तिरियाऊ ॥106॥
मिस्साविरदे उच्चं, मणुवदुगं सत्तमे हवे बंधो ।
मिच्छा-सासण-सम्मा, मणुवदुगुच्चं ण बंधंति ॥107॥
तिरिये ओघो तित्थाहारूणो अविरदे छिदी चउरो ।
उवरिमछण्हं च छिदी, सासणसम्मे हवे णियमा ॥108॥
सामण्णतिरियपंचिंदिय-पुण्णग-जोणिणीसु एमेव ।
सुरणिरयाउ अपुण्णे, वेगुव्वियछक्कमवि णत्थि ॥109॥
तिरियेव णरे णवरि हु, तित्थाहारं च अत्थि एमेव ।
सामण्ण पुण्ण-मणुसिणि, णरे अपुण्णे अपुण्णेव ॥110॥
णिरयेव होदि देवे, आईसाणोत्ति सत्त वाम छिदी ।
सोलस चेव अबंधा, भवणतिए णत्थि तित्थयरं ॥111॥
कप्पित्थीसु ण तित्थं, सदर सहस्सारगोत्ति तिरियदुगं ।
तिरियाऊ उज्जोवो, अत्थि तदो णत्थि सदरचऊ ॥112॥
पुण्णिदरं विगिविगले, तत्थुप्पण्णो हु सासणो देहे ।
पज्जत्तिं णवि पावदि, इदि णर-तिरियाउगं णत्थि ॥113॥
पंचेंदियेसु ओघं, एयक्खे वा वणप्फदीयंते ।
मणुवदुगं मणुवाऊ उच्चं ण हि तेउ-वाउम्हि ॥114॥
ण हि सासणो अपुण्णे, साहारण सुहुमगे य तेउदुगे ।
ओघं तस मण-वयणे, ओराले मणुवगइभंगे ॥115॥
ओराले वा मिस्से, ण हि सुरणिरयाउहारणिरयदुगं ।
मिच्छदुगे देवचओ, तित्थं ण हि अविरदे अत्थि ॥116॥
पण्णारसमनुतीसं, मिच्छदुगे अविरदे छिदी चउरो ।
उवरिम पणसट्ठी वि य, एक्कं सादं सजोगिम्हि ॥117॥
देवे वा वेगुव्वे, मिस्से णरतिरियआउगं णत्थि ।
छट्ठगुणं वाहारे, तम्मिस्से णत्थि देवाऊ ॥118॥
कम्मे उराल मिस्सं, वा णाउदुगं पि णव छिदी अयदे ।
वेदादाहारोत्ति य, सगुणट्ठाणाणमोघं तु ॥119॥
णवरि य सव्वुवसम्मे, णरसुरआऊणि णत्थि णियमेण ।
मिच्छस्संतिम णवयं, बारं णहि तेउपम्मेसु ॥120॥
सुक्के सदरचउक्कं, वामंतिमबारसं च णव अत्थि ।
कम्मेव अणाहारे, बंधस्संतो अणंतो य ॥121॥
सादि अणादी धुव अद्धुवो य बंधो दु कम्मछक्कस्स ।
तदियो सादियसेसो, अणादि धुवसेसगो आऊ ॥122॥
सादी अबंधबंधे, सेढिअणारूढगे अणादी हु ।
अभव्वसिद्धम्हि धुवो, भवसिद्धे अद्धुवो बंधो ॥123॥
घादितिमिच्छक्साया, भयतेजगुरुदुगणिमिणवण्णचओ ।
सत्तेतालधुवाणं, चदुधा सेसाणयं तु दुधा ॥124॥
सेसे तित्थाहारं, परघादचउक्क सव्व आऊणि ।
अप्पडिवक्खा सेसा, सप्पडिवक्खा हु बासट्ठी ॥125॥
अवरो भिण्णमुहुत्तो, तित्थाहाराण सव्व आऊणं ।
समओ छावट्ठीणं, बंधो तम्हा दुधा सेसा ॥126॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: स्थिति बंध (गाथा 127 से 162)
तीसं कोडाकोडी, तिघादितदियेसु बीस णामदुगे ।
सत्तरिमोहे सुद्धं, उवही आउस्स तेतीसं ॥127॥
दुक्खति-घादीणोघं, सादिच्छीमणुदुगे तदद्धं तु ।
सत्तरि दंसणमोहे, चरित्तमोहे य चत्तालं ॥128॥
संठाणसंहदीणं, चरिमस्सोघं दुहीणमादित्ति ।
अट्ठरसकोडकोडी, वियलाणं सुहुमतिण्हं च ॥129॥
अरदीसोगेसंढे, तिरिक्खभयणिरयतेजुरालदुगे ।
वेगुव्वादावदुगे, णीचे तसवण्ण-अगुरुति चउक्के ॥130॥
इगिपंचिंदिय थावर णिमिणासग्गमण अथिर छक्काणं ।
बीसं कोडाकोडी-सागर-णामाणमुक्किस्सं ॥131॥
हस्सरदिउच्चपुरिसे, थिरछक्के सत्थगमणदेवदुगे ।
तस्सद्धमंतकोडाकोडी आहारतित्थयरे ॥132॥
सुरणिरयाऊणोघं, णरतिरियाऊण तिण्णि पल्लाणि ।
उक्कस्सट्ठिदिबंधो, सण्णीपज्जगे जोगे ॥133॥
सव्वट्ठिदीणमुक्कस्सओ दु उक्कस्ससंकिलेसेण ।
विवरीदेण जहण्णो, आउगतियवज्जियाणं तु ॥134॥
सव्वुक्कस्सठिदीणं, मिच्छादिट्ठी दु बंधगो भणिदो ।
आहारं तित्थयरं, देवाउं वा विमोत्तूण ॥135॥
देवाउगं पमत्तो, आहारयमप्पमत्तविरदो दु ।
तित्थयरं च मणुस्सो, अविरदसम्मो समज्जेदि ॥136॥
णरतिरिया सेसाउं वेगुव्वियछक्क वियल सुहुमतियं ।
सुरणिरया ओरालिय तिरियदुगुज्जोवसंपत्तं ॥137॥
देवा पुण एइंदिय आदावं थावरं च सेसाणं ।
उक्कस्ससंकिलिट्ठा, चदुगदिया ईसिमज्झिमया ॥138॥
बारस य वेयणीये, णामागोदे य अट्ठ य मुहुत्ता ।
भिण्णमुहुत्तं तु ठिदी, जहण्णयं सेसपंचण्हं ॥139॥
लोहस्स सुहुमसत्तरसाणं ओघं दुगेक-दल-मासं ।
कोहतिये पुरिसस्स य, अट्ठ य वस्सा जहण्णठिदी ॥140॥
तित्थाहाराणंतो कोडाकोडी जहण्णठिदिबंधो ।
खवगे सगसगबंधच्छेदणकाले हवे णियमा ॥141॥
भिन्नमुहुत्तो णर-तिरियाऊणं वासदस सहस्साणि ।
सुरणिरयआउगाणं, जहण्णओ होदि ठिदिबंधो ॥142॥
सेसाणं पज्जत्तो, बादरएइंदियो विसुद्धो य ।
बंधदि सव्वजहण्णं सगसग उक्कस्सपडिभागे ॥143॥
एयं पणकदि पण्णं, सयं सहस्सं च मिच्छवरबंधो ।
इगिविगलाणं अवरं, पल्लासंखूणसंखूणं ॥144॥
जदि सत्तरिस्स एत्तियमेत्तं किं होदि तीसियादीणं ।
इदि संपाते सेसाणं इगिविगलेसु उभयठिदि ॥145॥
सण्णि असण्णि चउक्के, एगे अंतोमुहुत्तमाबाहा ।
जेट्ठे संखेज्जगुणा, आवलिसंखं असंखभागहियं ॥146॥
जेट्ठाबाहोवट्टियजेट्ठं आबाहकंडयं तेण ।
आबाह-वियप्प-हदेणेगूणेणूण जेट्ठमवरठिदी ॥147॥
बासूप बासूअ वरट्ठिदीओ, सूबाअ सूबाप जहण्णकालो ।
बीबीवरो बीविजहण्णकालो, सेसाणमेवं वयणीयमेदं ॥148॥
मज्झे थोव-सलागा, हेट्ठा उवरिं च संखगुणिदकमा ।
सव्वजुदी संखगुणा, हेट्ठुवरिं संखगुणमसण्णित्ति ॥149॥
सण्णिस्स हु हेट्ठादो, ठिदिठाणं संखगुणिदमुवरुवरिं ।
ठिदिआयामोवि तहा, सगठिदिठाणं व आबाहा ॥150॥
सत्तरसपंचतित्थाहाराणं सुहुमबादरापुव्वो ।
छव्वेगुव्वमसण्णी, जहण्णमाऊण सण्णी वा ॥151॥
अजहण्णट्ठिदि बंधो, चउव्विहो सत्तमूलपयडीणं ।
सेसतिए दुवियप्पो, आउ चउक्केवि दुवियप्पो ॥152॥
संजलणसुहुमचोद्दसघादीणं चदुविधो दु अजहण्णो ।
सेसतिया पुण दुविहा, सेसाणं चदुविधा दु अजहण्णो ॥153॥
सव्वाओ दु ठिदीओ, सुहासुहाणं पि होंति असुहाओ ।
माणुसतिरिक्खदेवाउगं च मोत्तूण सेसाणं ॥154॥
कम्मसरूवेणागय-दव्वं ण य एदि उदयरूवेण ।
रूवेणुदीरणस्स व, आबाहा जाव ताव हवे ॥155॥
उदयं पडि सत्तण्हं, आबाहा कोडकोडि उवहीणं ।
वाससयं तप्पडिभागेण य सेसट्ठिदीणं च ॥156॥
अंतो कोडाकोडिट्ठिदिस्स अंतोमुहुत्तमाबाहा ।
संखेज्जगुण-विहीणं, सव्वजहण्णट्ठिदिस्स हवे ॥157॥
पुव्वाणं कोडितिभागादासंख्येय-अद्धवोत्ति हवे ।
आउस्स य आबाहा, णट्ठिदि-पडिभागमाउस्स ॥158॥
आवलियं आबाहा, उदीरणमासिज्ज सत्तकम्माणं ।
परभविय आउगस्स य, उदीरणा णत्थि णियमेण ॥159॥
आबाहूणियकम्मट्ठिदी णिसेगो दु सत्तकम्माणं ।
आउस्स णिसेगो पुण, सगट्ठिदी होदि णियमेण ॥160॥
आबाहं बोलाविय, पढमणिसेगम्मि देय बहुगं तु ।
तत्तो विसेसहीणं, बिदियस्सादिम णिसेओत्ति ॥161॥
बिदिये बिदियणिसेगे, हाणी पुव्विल्लहाणि अद्धं तु ।
एवं गुणहाणिं पडि, हाणी अद्धद्धयं होदि ॥162॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: अनुभाग बंध (गाथा 163 से 184)
सुहपयडीण विसोही, तिव्वो असुहाण संकिलेसेण ।
विवरीदेण जहण्णो, अणुभागो सव्वपयडीणं ॥163॥
बादालं तु पसत्था, विसोहिगुणमुक्कडस्स तिव्वाओ ।
बासीदि अप्पसत्था, मिच्छुक्कडसंकिलिट्ठस्स ॥164॥
आदाओ उज्जोओ, मणुवतिरिक्खाउगं पसत्थासु ।
मिच्छस्स होंति तिव्वा, सम्माइट्ठिस्स सेसाओ ॥165॥
मणुओरालदुबज्जं, विसुद्धसुरणिरय अविरदे तिव्वा ।
देवाउ अप्पमत्ते खवगे अवसेसबत्तीसा ॥166॥
उवघादहीणतीसे, अपुव्वकरणस्स उच्चजससादे ।
संमेलिदे हवंति हु खवगस्सवसेसबत्तीसा ॥167॥
मिच्छस्संतिमणवयं, णरतिरियाऊणि वामणरतिरिये ।
ए-इंदिय आदावं, थावरणामं च सुरमिच्छे ॥168॥
उज्जोवो तमतमगे, सुरणारयमिच्छगे असंपत्तं ।
तिरियदुगं सेसा पुण, चदुगदिमिच्छे किलिट्ठे य ॥169॥
वण्णचउक्कमसत्थं, उवघादो खवगघादि पणबीसं ।
तीसाणमवरबंधो, सगसगबोच्छेदठाणम्हि ॥170॥
अणथीणतियं मिच्छं, मिच्छे अयदे हु बिदियकोधादी ।
देसे तदियकसाया, संजमगुणपच्छिदे सोलं ॥171॥
आहारमप्पमत्ते, पमत्तसुद्धे य अरदिसोगाणं ।
णरतिरिये सुहमतियं, वियलं वेगुव्वछक्काओ ॥172॥
सुरणिरये उज्जोवोरालदुगं तमतमम्हि तिरियदुगं ।
णीचं च तिगदिमज्झिमपरिणामे थावरेयक्खं ॥173॥
सोहम्मोत्ति य तावं, तित्थयरं अविरदे मणुस्सम्हि ।
चदुगदिवाम-किलिट्ठे, पण्णरस दुवे विसोहीये ॥174॥
परघाददुगं तेजदु, तसवण्णचउक्कणिमिणपंचिंदी ।
अगुरुलहुं च किलिट्ठे, इत्थिणउंसं विसोहीये ॥175॥
सम्मो वा मिच्छो वा, अट्ठ अपरियत्तमज्झिमो य जदि ।
परियत्तमाणमज्झिममिच्छाइट्ठी दु तेबीसं ॥176॥
थिरसुहजससाददुगं, उभये मिच्छेव उच्चसंठाणं ।
संहदिगमणं णरसुरसुभगादेज्जाण जुम्मं च ॥177॥
घादीणं अजहण्णोऽणुक्कस्सो वेयणीयणामाणं ।
अजहण्णमणुक्कस्सो, गोदे चदुधा दुधा सेसा ॥178॥
सत्थाणं धुवियाणमणुक्कस्समसत्थगाणधुवियाणं ।
अजहण्णं च य चदुधा, सेसा सेसाणयं च दुधा ॥179॥
सत्ती य लतादारूअट्ठी सेलोवमाहु घादीणं ।
दारु अणंतिमभागोत्ति देसघादी तदो सव्वं ॥180॥
देसोत्ति हवे सम्मं, तत्तो दारूअणंतिमे मिस्सं ।
सेसा अणंतभागा, अट्ठिसिलाफड्ढया मिच्छे ॥181॥
आवरण-देस-घादंतराय-संजलण-पुरिस-सत्तरसं ।
चदुविधभावपरिणदा, तिविधा भावा हु सेसाणं ॥182॥
अवसेसा पयडीओ, अघादिया घादियाण पडिभागा ।
ता एव पुण्णपावा, सेसा पावा मुणेयव्वा ॥183॥
गुडखंडसक्करामियसरिसा सत्था हु णिंबकंजीरा ।
विसहालाहलसरिसाऽसत्था हु अघादिपडिभागा ॥184॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: प्रदेश बंध (1) (गाथा 185 से 222)
एयक्खेत्तोगाढं, सव्वपदेसेहिं कम्मणो जोग्गं ।
बंधदि सगहेदूहिं य, अणादियं सादियं उभयं ॥185॥
एयसरीरोगाहियमेयक्खेत्तं अणेयखेत्तं तु ।
अवसेसलोयखेत्तं, खेत्तणुसारिट्ठियं रूवी ॥186॥
एयाणेयक्खेत्तट्ठियरूविअणंतिमं हवे जोग्गं ।
अवसेसं तु अजोग्गं, सादि अणादी हवे तत्थ ॥187॥
जेट्ठे समयपबद्धे, अतीदकाले हदेण सव्वेण ।
जीवेण हदे सव्वं, सादी होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥188॥
सगसगखेत्तगयस्स य, अणंतिमं जोग्गदव्वगयसादी ।
सेसं अजोग्गसंगयसादी होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥189॥
सगसगसादिविहीणे, जोग्गाजोग्गे य होदि णियमेण ।
जोग्गाजोग्गाणं पुण, अणादि-दव्वाण-परिमाणं ॥190॥
सयलरसरूवगंधेहिं परिणदं चरमचदुहिं फासेहिं ।
सिद्धादोऽभव्वादोऽणंतिमभागं गुणं दव्वं ॥191॥
आउगभागो थोवो णामागोदे समो तदो अहियो ।
घादितियेवि य तत्तो, मोहे तत्तो तदो तदिये ॥192॥
सुहदुक्खणिमित्तादो, बहुणिज्जरगोत्ति वेयणीयस्स ।
सव्वेहिंतो बहुगं, दव्वं होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥193॥
सेसाणं पयडीणं, ठिदिपडिभागेण होदि दव्वं तु ।
आवलि असंखभागो, पडिभागो होदि णियमेण ॥194॥
बहुभागे समभागो, अट्ठण्हं होदि एक्कभागम्हि ।
उत्तकमो तत्थवि बहुभागो बहुगस्स देओ दु ॥195॥
उत्तरपयडीसु पुणो मोहावरणा हवंति हीणकमा ।
अहियकमा पुण णामाविग्घा य ण भंजणं सेसे ॥196॥
सव्वावरणं दव्वं, अणंतभागो दु मूलपयडीणं ।
सेसा अणंतभागा, देसावरणं हवे दव्वं ॥197॥
देसावरणण्णोण्णब्भत्थं तु अणंतसंखमेत्तं खु ।
सव्वावरणधणट्ठं पडिभागो होदि घादीणं ॥198॥
सव्वावरणं दव्वं, विभंजणिज्जं तु उभयपयडीसु ।
देसावरणं दव्वं, देसावरणेसु णेविदरे ॥199॥
बहुभागे समभागो, बंधाणं होदि एक्कभागम्हि ।
उत्तकमो तत्थवि बहुभागो बहुगस्स देओ दु ॥200॥
घादि तियाणं सगसगसव्वावरणीय सव्वदव्वं तु ।
उत्त कमेण य देयं, विवरीयं णामविग्घाणं ॥201॥
मोहे मिच्छत्तादी सत्तरसण्हं तु दिज्जदे हीणं ।
संजलणाणं भागेव होदि पणणोकसायाणं ॥202॥
संजलणभागबहुभागद्धं अकसायसंगयं दव्वं ।
इगिभागसहियबहुभागद्धं संजलणपडिबद्धं ॥203॥
तण्णोकसायभागो, सबंधपणणोकसायपयडीसु ।
हीणकमो होदि तहा, देसे देसावरणदव्वं ॥204॥
पुंबंधऽद्धा अंतोमुहुत्त इत्थिम्हि हस्सजुगले य ।
अरदिदुगे संखगुणा, णपुंसकऽद्धा विसेसहिया ॥205॥
पणविग्घे विवरीयं सबंधपिंडिदरणामठाणेवि ।
पिंडं दव्वं च पुणो, सबंधसगपिंडपयडीसु ॥206॥
छण्हंपि अणुक्कस्सो, पदेसबंधो दु चदुवियप्पो दु ।
सेसतिये दुवियप्पो, मोहाऊणं च दुवियप्पो ॥207॥
तीसण्हमणुक्कस्सो, उत्तरपयडीसु चउविहो बंधो ।
सेसतिये दुवियप्पो, सेसचउक्के वि दुवियप्पो ॥208॥
णाणंतरायदसयं, दंसणछक्कं च मोहचोद्दसयं ।
तीसण्हमणुक्कस्सो, पदेसबंधो चदुवियप्पो ॥209॥
उक्कडजोगो सण्णी, पज्जत्तो पयडिबंधमप्पदरो ।
कुणदि पदेसुक्कस्सं, जहण्णये जाण विवरीयं ॥210॥
आउक्कस्स पदेसं, छक्कं मोहस्स णव दु ठाणाणि ।
सेसाण तणुकसाओ, बंधदि उक्कस्सजोगेण ॥211॥
सत्तर सुहुमसरागे, पंचऽणियट्टिम्हि देसगे तदियं ।
अयदे बिदियकसायं होदि हु उक्कस्सदव्वं तु ॥212॥
छण्णोकसायणिद्दापयलातित्थं च सम्मगो य जदी ।
सम्मो वामो तेरं, णर-सुर-आऊ असादं तु ॥213॥
देवचउक्कं बज्जं, समचउरं सत्थगमणसुभगतियं ।
आहारमप्पमत्तो, सेसपदेसुक्कडो मिच्छो ॥214॥
सुहुमणिगोदअपज्जत्तयस्स पढमे जहण्णये जोगे ।
सत्तण्हं तु जहण्णं, आउगबंधेवि आउस्स ॥215॥
घोडणजोगोऽसण्णी, णिरयदुसुरणिरयआउगजहण्णं ।
अपमत्तो आहारं, अयदो तित्थं च देवचऊ ॥216॥
चरिमअपुण्णभवत्थो, तिविग्गहे पढमविग्गहम्मि ठिओ ।
सुहुमणिगोदो बंधदि, सेसाणं अवरबंधं तु ॥217॥
जोगट्ठाणा तिविहा, उववादेयंतबड्ढिपरिणामा ।
भेदा एक्केक्कंपि, चोद्दसभेदा पुणो तिविहा ॥218॥
उववादजोगठाणा, भवादिसमयट्ठियस्स अवरवरा ।
विग्गह-इजुगइगमणे, जीवसमासे मुणेयव्वा ॥219॥
परिणाम-जोगठाणा, सरीरपज्जत्तगादु चरिमोत्ति ।
लद्धि-अपज्जत्ताणं, चरिमतिभागम्हि बोद्धव्वा ॥220॥
सगपज्जत्तीपुण्णे, उवरिं सव्वत्थ जोगमुक्कस्सं ।
सव्वत्थ होदि अवरं, लद्धि अपुण्णस्स जेट्ठंपि ॥221॥
एयंत-बड्ढिठाणा, उभयट्ठाणाणमंतरे होंति ।
अवरवरट्ठाणाओ, सगकालादिम्हि अंतम्हि ॥222॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: प्रदेश बंध (2), बंध के कारण (गाथा 223 से 260)
अविभागपडिच्छेदो, वग्गो पुण वग्गणा य फड्ढयगं ।
गुणहाणी वि य जाणे, ठाणं पडि होदि णियमेण ॥223॥
पल्लासंखेज्जदिमा, गुणहाणिसला हवंति इगिठाणे ।
गुणहाणिफड्ढयाओ, असंखभागं तु सेढीये ॥224॥
फड्ढयगे एक्केक्के, वग्गणसंखा हु तत्तियालावा ।
एक्केक्कवग्गणाए, असंखपदरा हु वग्गाओ ॥225॥
एक्केक्के पुण वग्गे, असंखलोगा हवंति अविभागा ।
अविभागस्स पमाणं, जहण्ण उड्ढी पदेसाणं ॥226॥
इगिठाणफड्ढयाओ, वग्गणसंखा पदेसगुणहाणी ।
सेढि असंखेज्जदिमा, असंख लोगा हु अविभागा ॥227॥
सव्वे जीवपदेसे, दिबड्ढगुणहाणिभाजिदे पढमा ।
उवरिं उत्तरहीणं, गुणहाणिं पडि तदद्धकमं ॥228॥
फड्ढय-संखाहि गुणं, जहण्णवग्गं तु तत्थतत्थादी ।
बिदियादि-वग्गणाणं, वग्गा अविभाग-अहियकमा ॥229॥
अंगुल-असंखभाग-प्पमाणमेत्तवर-फड्ढया-वड्ढी ।
अंतरछक्कं मुच्चा, अवरट्ठाणादु उक्कस्सं ॥230॥
सरिसायामेणुवरिं, सेढि-असंखेज्जभागठाणाणि ।
चडिदेक्केक्कमपुव्वं, फड्ढयमिह जायदे चयदो ॥231॥
एदेसिं ठाणाणं, जीवसमासाण अवरवरविसयं ।
चउरासीदिपदेहिं, अप्पाबहुगं परूवेमो ॥232॥
सुहुमगलद्धिजहण्णं, तण्णिव्वत्तीजहण्णयं तत्तो ।
लद्धि अपुण्णुक्कस्सं, बादर लद्धिस्स अवरमदो ॥233॥
णिव्वत्ति सुहुमजेट्ठं, बादरणिव्वत्तियस्स अवरं तु ।
बादरलद्धिस्स वरं, बीइंदियलद्धिग जहण्णं ॥234॥
बादरणिव्वत्तिवरं, णिव्वत्ति-बिइंदियस्स अवरमदो ।
एवं बितिबितितिचतिच, चउविमणो होदि चउविमणो ॥235॥
तह य असण्णीसण्णी, असण्णिसण्णिस्स सण्णिउववादं ।
सुहुमेइंदियलद्धिगअवरं एयंतबड्ढिस्स ॥236॥
सण्णिस्सुववादवरं, णिव्वत्तिगदस्स सुहुमजीवस्स ।
एयंतबड्ढि अवरं, लद्धिदरे थूलथूले य ॥237॥
तह सुहुमसुहुमजेट्ठं तो बादर-बादरे वरं होदि ।
अंतरमवरं लद्धिगसुहुमिदर-वरंपि परिणामे ॥238॥
अंतरमुवरीवि पुणो, तत्पुण्णाणं च उवरि अंतरियं ।
एयंत-बड्ढिठाणा, तहपणलद्धिस्स अवरवरा ॥239॥
लद्धीणिव्वत्तीणं, परिणामेयंतबड्ढिठाणाओ ।
परिणामट्ठाणाओ, अंतर अंतरिय उवरुवरिं ॥240॥
एदेसिं ठाणाओ, पल्लासंखेज्जभागगुणिदकमा ।
हेट्ठिमगुणहाणिसला, अण्णोण्णब्भत्थमेत्तं तु ॥241॥
अवरुक्कस्सेण हवे, उववादेयंतबड्ढिठाणाणं ।
एक्कसमयं हवे पुण, इदरेसिं जाव अट्ठोत्ति ॥242॥
अट्ठसमयस्स थोवा, उभयदिसासुवि असंखसंगुणिदा ।
चउसमयोत्ति तहे व य, उवरिं तिदुसमय-जोग्गाओ ॥243॥
मज्झे जीवा बहुगा, उभयत्थ विसेसहीण-कम-जुत्ता ।
हेट्ठिमगुण-हाणिसलादुवरि-सलागा विसेसऽहिया ॥244॥
दव्वतियं हेट्ठुवरिमदलवारा दुगुणमुभयमण्णोण्णं ।
जीवजवे चोद्दससयबाबीसं होदि बत्तीसं ॥245॥
चत्तारि तिण्णि कमसो, पण अड अट्ठं तदो य बत्तीसं ।
किंचूणतिगुण-हाणिविभजिदे दव्वे दु जवमज्झं ॥246॥
पुण्णतसजोगठाणं छेदाऽसंखस्सऽसंखबहुभागे ।
दलमिगिभागं च दलं दव्वदुगं उभयदलवारा ॥247॥
णाणागुण-हाणिसला, छेदासंखेज्ज-भाग-मेत्ताओ ।
गुणहाणीणद्धाणं, सव्वत्थवि होदि सरिसं तु ॥248॥
अण्णोण्णगुणिद-रासी, पल्लासंखेज्जभाग-मेत्तं तु ।
हेट्ठिमरासीदो पुण, उवरिल्लमसंखसंगुणिदं ॥249॥
इगिठाणफड्ढयाओ, समयपबद्धं च जोगबड्ढी य ।
समयपबद्धचयट्ठं एदे हु पमाणफलइच्छा ॥250॥
बीइंदियपज्जत्तजहण्णट्ठाणादु सण्णिपुण्णस्स ।
उक्कस्सट्ठाणोत्ति य, जोगट्ठाणा कमे उड्ढा ॥251॥
सेढियसंखेज्जदिमा, तस्स जहण्णस्स फड्ढया होंति ।
अंगुलअसंखभागा, ठाणं पडि फड्ढया उड्ढा ॥252॥
धुवबड्ढीबड्ढंतो, दुगुणं दुगुणं कमेण जायंते ।
चरिमे पल्लच्छेदाऽसंखेज्जदिमो गुणो होदि ॥253॥
आदी अन्ते सुद्धे बड्ढिहिदे रूवसंजुदे ठाणा ।
सेढिअसंखेज्जदिमा, जोगट्ठाणा णिरंतरगा ॥254॥
अन्तरगा तदसंखेज्जदिमा सेढी असंखभागा हु ।
सांतरणिरंतराणिवि सव्वाणिवि जोगठाणाणि ॥255॥
सुहुमणिगोद-अपज्जत्तयस्स पढमे जहण्णओ जोगो ।
पज्जत्तसण्णिपंचिंदियस्स उक्कस्सओ होदि ॥256॥
जोगा पयडिपदेसा, ठिदिअणुभागा कसायदो होंति ।
अपरिणदुच्छिण्णेसु य बंधट्ठिदिकारणं णत्थि ॥257॥
सेढिअसंखेज्जदिमा, जोगट्ठाणाणि होंति सव्वाणि ।
तेहिं असंखेज्जगुणो, पयडीणं संगहो सव्वो ॥258॥
तेहिं असंखेज्जगुणा, ठिदिअवसेसा हवंति पयडीणं ।
ठिदिबंधज्झवसाणट्ठाणा तत्तो असंखगुणा ॥259॥
अणुभागाणं बंधज्झवसाणमसंखलोगगुणिदमदो ।
एत्तो अणंतगुणिदा, कम्मपदेसा मुणेयव्वा ॥260॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, उदयाधिकार (1) (गाथा 261 से 296)
आहारं तु पमत्ते, तित्थं केवलिणि मिस्सयं मिस्से ।
सम्मं वेदगसम्मे, मिच्छदुगयदेव आणुदओ ॥261॥
णिरयं सासणसम्मो, ण गच्छदित्ति य ण तस्स णिरयाणू ।
मिच्छादिसु सेसुदओ, सगसगचरिमोत्ति णायव्वो ॥262॥
दस चउरिगि सत्तरसं, अट्ठ य तह पंच चेव चउरो य ।
छच्छक्क एक्क दुगदुग, चोद्दस उगुतीस तेरसुदयविधि ॥263॥
पण णव इगि सत्तरसं अड पंच य चउर छक्क छच्चेव ।
इगिदुग सोलस तीसं, बारस उदये अजोगंता ॥264॥
मिच्छे मिच्छादावं, सुहुमतियं सासणे अणेइंदी ।
थावरवियलं मिस्से, मिस्सं च य उदय वोच्छिण्णा ॥265॥
अयदे बिदियकसाया, वेगुव्वियछक्क णिरयदेवाऊ ।
मणुयतिरियाणुपुव्वी, दुब्भगणादेज्ज अजसयं ॥266॥
देसे तदियकसाया, तिरिया उज्जोवणीचतिरियगदी ।
छट्ठे आहारदुगं, थीणतियं उदयवोच्छिण्णा ॥267॥
अपमत्ते सम्मत्तं, अंतिमतियसंहदीयऽपुव्वम्हि ।
छच्चेव णोकसाया, अणियट्टीभागभागेसु ॥268॥
वेदतिय कोहमाणं, मायासंजलणमेव सुहुमंते ।
सुहुमो लोहो संते, बज्जं णारायणारायं ॥269॥
खीणकसाय दुचरिमे, णिद्दा पयला य उदयवोच्छिण्णा ।
णाणंतराय-दसयं, दंसणचत्तारि चरिमम्हि ॥270॥
तदियेक्क-बज्जणिमिणं, थिरसुहसरगदिउरालतेजदुगं ।
संठाणं वण्णागुरुचउक्क पत्तेय जोगिम्हि ॥271॥
तदियेक्कं मणुवगदी, पंचिंदियसुभगतसतिगादेज्जं ।
जसतित्थं मणुवाऊ, उच्चं च अजोगचरिमम्हि ॥272॥
णट्ठा य रायदोसा, इंदियणाणं च केवलिम्हि जदो ।
तेण दु सादासादज सुहदुक्खं णत्थि इंदियजं ॥273॥
समयट्ठिदिगो बंधो, सादस्सुदयप्पिगो जदो तस्स ।
तेण असादस्सुदओ, सादसरूवेण परिणमदि ॥274॥
एदेण कारणेण दु, सादस्सेव दु णिरंतरो उदओ ।
तेणासादणिमित्ता, परीसहा जिणवरे णत्थि ॥275॥
सत्तरसेक्कारखचदुसहियसयं सगिगिसीदि छदुसदरी ।
छावट्ठि-सट्ठि-णवसगवण्णास दुदालबारुदया ॥276॥
पंचेक्कारस-बाबीसट्ठारसपंच-तीस-इगिछादालं ।
पण्णं छप्पण्णं बितिपणसट्ठि असीदि दुगुणपणवण्णं ॥277॥
उदयस्सुदीरणस्स य, सामित्तादो ण विज्जदि विसेसो ।
मोत्तूण तिण्णिठाणं, पमत्त जोगी अजोगी य ॥278॥
तीसं बारस उदयुच्छेदं केवलिणमेकदं किच्चा ।
सादमसादं च तहिं, मणुवाउगमवणिदं किच्चा ॥279॥
अवणिदतिप्पयडीणं, पमत्तविरदे उदीरणा होदि ।
णत्थित्ति अजोगिजिणे, उदीरणा उदयपयडीणं ॥280॥
पण णव इगि सत्तरसं, अट्ठट्ठ य चदुर छक्क छच्चेव ।
इगि दुग सोलुगदालं, उदीरणा होंति जोगंता ॥281॥
सत्तरसेक्कारखचदुसहियसयं सगिगिसीदि तियसदरी ।
णवतिण्णिसट्ठि सगछक्कवण्ण चउवण्णमुगुदालं ॥282॥
पंचेक्कारसबाबीसट्ठारस पंचतीस इगिणवदालं ।
तेवण्णेक्कुणसट्ठी, पणछक्कड सट्ठि तेसीदि ॥283॥
गदियादिसु जोग्गाणं, पयडिप्पहुदीणमोघसिद्धाणं ।
सामित्तं णेदव्वं, कमसो उदयं समासेज्ज ॥284॥
गदिआणु आउउदओ, सपदे भूपुण्णबादरे ताओ ।
उच्चुदओ णरदेवे, थीणतिगुदओ णरे तिरिये ॥285॥
संखाउगणरतिरिए, इंदियपज्जत्तगादु थीणतियं ।
जोग्गमुदेदुं वज्जिय, आहार-विगुव्वणुट्ठवगे ॥286॥
अयदापुण्णे ण हि थी, संढोवि य धम्मणारयं मुच्चा ।
थीसंढयदे कमसो णाणुचऊ चरिमतिण्णाणू ॥287॥
इगिविगल थावरचऊ, तिरिए अपुण्णो णरेवि संघडणं ।
ओरालदु-णरतिरिए, वेगुव्वदु-देवणेरयिए ॥288॥
तेउतिगूणतिरिक्खे सुज्जोवो बादरेसु पुण्णेसु ।
सेसाणं पयडीणं ओघं वा होदि उदओ दु ॥289॥
थीणतिथी-पुरिसूणा, घादी णिरयाउणीचवेयणियं ।
णामे सगवचिठाणं, णिरयाणू णारयेसुदया ॥290॥
वेगुव्वतेजथिर-सुहदुग-दुग्गदिहुंडणिमिण-पंचिंदी ।
णिरयगदि-दुब्भगागुरु-तसवण्णचऊ य वचिठाणं ॥291॥
मिच्छमणंतं मिस्सं, मिच्छादितिए कमा छिदी अयदे ।
बिदिय-कसाया-दुब्भगणादेज्ज-दुगाउणिरय-चऊ ॥292॥
बिदियादिसु छसु पुढविसु, एवं णवरि य असंजदट्ठाणे ।
णत्थि णिरयाणुपुव्वी, तिस्से मिच्छेव वोच्छेदो ॥293॥
तिरिये ओघो सुरणरणिरयाऊ-उच्च-मणुदुहार-दुगं ।
वेगुव्वछक्कतित्थं, णत्थि हु एमेव सामण्णे ॥294॥
थावरदुगसाहारणताविगिविगलूण ताणि पंचक्खे ।
इत्थिअपज्जत्तूणा ते पुण्णे उदयपयडीओ ॥295॥
पुंसंढूणित्थिजुदा, जोणिणिये अविरदे ण तिरियाणू ।
पुण्णिदरे थी थीणति, परघाददु, पुण्णउज्जोवं ॥296॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, उदयाधिकार (2) (गाथा 297 से 332)
सुरगदिदु-जसादेज्जं, आदीसंठाण-संहदीपणगं ।
सुभगं सम्मं मिस्सं, हीणा तेऽपुण्ण-संढजुदा ॥297॥
मणुवे ओघो थावर-तिरियादावदुग-एयवियलिंदी ।
साहरणिदराउतियं, वेगुव्वियछक्क परिहीणो ॥298॥
मिच्छमपुण्णं छेदो, अणमिस्सं मिच्छगादितिसु अयदे ।
बिदियकसायणराणू, दुब्भगणादेज्ज अज्जसयं ॥299॥
देसे तदियकसाया, णीचं एमेव मणुस-सामण्णे ।
पज्जत्ते वि य इत्थी वेदापज्जत्तपरिहीणो ॥300॥
मणुसिणि एत्थीसहिदा, तित्थयराहारपुरिससंढूणा ।
पुण्णिदरेव अपुण्णे सगाणुगदिआउगं णेयं ॥301॥
मणुसोघं वा भोगे, दुब्भगचउणीचसंढथीणतियं ।
दुग्गदितित्थमपुण्णं, संहदिसंठाणचरिमपणं ॥302॥
हारदुहीणा एवं, तिरिये मणुदुच्चगोदमणुवाउं ।
अवणिय पक्खिव णीचं, तिरियदु तिरियाउ उज्जोवं ॥303॥
भोगं व सुरे णरचउणराउबज्जूण सुरचउसुराउं ।
खिवदेवे णेवित्थी, इत्थिम्मि ण पुरुसवेदो य ॥304॥
अविरदठाणं एक्कं, अणुद्दिसादिसु सुरोघमेव हवे ।
भवणति-कप्पित्थीणं असंजदे णत्थि देवाणू ॥305॥
तिरियअपुण्णं वेगे, परघादचउक्कपुण्णसाहरणं ।
एइंदिय-जसथीणति-थावरजुगलं च मिलिदव्वं ॥306॥
रिणमंगोवंग-तसं, संहदि-पंचक्खमेवमिह वियले ।
अवणिय थावरजुगलं, साहरणेयक्खमादावं ॥307॥
खिव तस-दुग्गदि-दुस्सरमंगोवंगं सजादिसेवट्टं ।
ओघं सयले साहरणिगि-विगलादावथावर दुगूणं ॥308॥
एयं वा पणकाये, ण हि साहारणमिणं च आदावं ।
दुसु तद्दुगमुज्जोवं, कमेण चरिमम्हि आदावं ॥309॥
ओघं तसे ण, थावरदुगसाहरणेयतावमथ ओघं
मणवयणसत्तगे ण हि, ताविगिविगलं च थावराणुचओ ॥310॥
अणुभयवचिवियलजुदा, ओघमुराले ण हारदेवाऊ ।
वेगुव्वछक्कणरतिरियाणु अपज्जत्तणिरयाऊ ॥311॥
तम्मिस्से पुण्णजुदा, ण मिस्सथीणतियसरविहायदुगं ।
परघादचओ अयदे, णादेज्जदु दुब्भगं ण संढिच्छी ॥312॥
साणे तेसिं छेदो, वामे चत्तारि चोद्दसा साणे ।
चउदालं वोच्छेदो, अयदे जोगिम्हि छत्तीसं ॥313॥
देवोघं वेगुव्वे, ण सुराणू पक्खिवेज्ज णिरयाऊ ।
णिरयगदिहुंडसंढं, दुग्गदि-दुब्भगचओ णीचं ॥314॥
वेगुव्वं वा मिस्से, ण मिस्स परघादसरविहायदुगं ।
साणे ण हुंडसंढं, दुब्भगणादेज्जअज्जसयं ॥315॥
णिरयगदिआउणीचं, ते खित्तयदेऽवणिज्ज थीवेदं ।
छट्ठगुणं वाहारे, ण थीणतियसंढ-थीवेदं ॥316॥
दुग्गदिदुस्सरसंहदि, ओरालदुचरिमपंचसंठाणं ।
ते तम्मिस्से सुस्सर, परघाददुसत्थगदि-हीणा ॥317॥
ओघं कम्मे सरगदि-पत्तेयाहारुरालदुग-मिस्सं ।
उवघादपणविगुव्वदुथीणतिसंठाणसंहदी णत्थि ॥318॥
साणे थीवेदछिदी, णिरयदुणिरयाउगं ण तियदसयं ।
इगिवण्णं पणवीसं, मिच्छादिसु चउसु वोच्छेदो ॥319॥
मूलौघं पुंवेदे, थावरचउ-णिरयजुगल-तित्थयरं ।
इगिविगलं थीसंढं, तावं णिरयाउगं णत्थि ॥320॥
इत्थीवेदे वि तहा, हारदु पुरिसूणमित्थिसंजुत्तं ।
ओघं संढे ण हि सुरहारदु-थी पुंसुराउ-तित्थयरं ॥321॥
तित्थयरमाणमायालोहचउक्कूणमोघमिह कोहे ।
अणरहिदे विगिविगलं, तावऽणकोहाणुथावरचउक्कं ॥322॥
एवं माणादितिए, मदिसुदअण्णाणगे दु सगुणोघं ।
वेभंगेवि ण ताविगिविगलिंदी थावराणुचऊ ॥323॥
सण्णाणपंचयादी, दंसणमग्गणपदोत्ति सगुणोघं ।
मणपज्जवपरिहारे, णवरि ण संढित्थि-हार-दुगं ॥324॥
चक्खुम्मि ण साहारणताविगिबितिजाइ थावरं सुहुमं ।
किण्हदुगे सगुणोघं, मिच्छे णिरयाणुवोच्छेदो ॥325॥
साणे सुराउसुरगदिदेवतिरिक्खाणु वोछिदी एवं ।
काओदे अयदगुणे, णिरयतिरिक्खाणुवोछेदो ॥326॥
तेउतिये सगुणोघं, णादाविगिविगलथावरचउक्कं ।
णिरयदुतदाउतिरियाणुगं णराणू ण मिच्छदुगे ॥327॥
भव्विदरुवसमवेदगखइये सगुणोघमुवसमे खयिये ।
ण हि सम्ममुवसमे पुण, णादि-तियाणू य हारदुगं ॥328॥
खाइयसम्मो देसो, णर एव जदो तहिं ण तिरियाऊ ।
उज्जोवं तिरियगदी, तेसिं अयदम्हि वोच्छेदो ॥329॥
सेसाणं सगुणोघं, सण्णिस्सवि णत्थि ताव साहरणं ।
थावर सुहुमिगिविगलं, असण्णिणोवि य ण मणुदुच्चं ॥330॥
वेगुव्व छ पण संहदि संठाण सुगमण सुभगआउतियं ।
आहारे सगुणोघं, णवरि ण सव्वाणुपुव्वीओ ॥331॥
कम्मे व अणाहारे, पयडीणं उदयमेवमादेसे ।
कहियमिणं बलमाहवचंदच्चिय णेमिचंदेण ॥332॥
बंधोदयसत्त्व अधिकार, सत्त्वाधिकार, अन्त्य मंगलाचरण (गाथा 333 से 357)
तित्थाहाराजुगवं, सव्वं तित्थं ण मिच्छगादितिए ।
तस्सत्त-कम्मियाणं, तग्गुणठाणं ण संभवदि ॥333॥
चत्तारिवि-खेत्ताइं, आउगबंधेण होइ सम्मत्तं ।
अणुवद-महव्वदाइं, ण लहइ देवाउगं मोत्तुं ॥334॥
णिरयतिरिक्खसुराउग सत्ते ण हि देससयलवदखवगा ।
अयद चउक्कं तु अणं, अणियट्टीकरण-चरिमम्हि ॥335॥
जुगवं संजोगित्ता, पुणोवि अणियट्टिकरणबहुभागं ।
बोलिय कमसो मिच्छं, मिस्सं सम्मं खवेदि कमे ॥336॥
सोलट्ठेक्किगिछक्कं, चदुसेक्कं बादरे अदो एक्कं ।
खीणेसोलसऽजोगे, बायत्तरि तेरुवत्तंते ॥337॥
णिरयतिरिक्खदु वियलं, थीणतिगुज्जोवतावएइंदी ।
साहरण सुहुमथावर, सोलं मज्झिमकसायट्ठं ॥338॥
संढित्थि छक्कसाया, पुरिसो कोहो य माण मायं च ।
थूले सुहुमे लोहो, उदयं वा होदि खीणम्हि ॥339॥
देहादीफस्संता, थिरसुहसरसुरविहायदुग-दुभगं ।
णिमिणाजसऽणादेज्जं, पत्तेयापुण्ण अगुरुचऊ ॥340॥
अणुदयतदियं णीचमजोगिदुचरिमम्मि सत्तवोच्छिण्णा ।
उदयगबारणराणू, तेरस चरिमम्मि वोच्छिण्णा ॥341॥
णभतिगिणभइगि दो दो, दस दस सोलट्ठगादिहीणेसु ।
सत्ता हवंति एवं, असहायपरक्कमुद्दिट्ठं ॥342॥
खवणं वा उवसमणे, णवरि य संजलणपुरिसमज्झम्हि ।
मज्झिम दो दो कोहादीया कमसोवसंता हु ॥343॥
णिरयादिसु पयडिट्ठिदि-अणुभागपदेसभेदभिण्णस्स ।
सत्तस्स य सामित्तं, णेदव्वमिदो जहाजोग्गं ॥344॥
तिरिए ण तित्थसत्तं; णिरयादिसु तिय चउक्क चउ तिण्णि ।
आऊणि होंति सत्ता, सेसं ओघादु जाणेज्जो ॥345॥
ओघं वा णेरइये ण सुराऊ तित्थमत्थि तदियोत्ति ।
छट्ठित्ति मणुस्साऊ तिरिए ओघं ण तित्थयरं ॥346॥
एवं पंचतिरिक्खे, पुण्णिदरे णत्थि णिरयदेवाऊ ।
ओघं मणुसतियेसु वि अपुण्णगे पुण अपुण्णेव ॥347॥
ओघं देवे ण हि णिरयाऊ सारोत्ति होदि तिरियाऊ ।
भवणतिय-कप्पवासिय-इत्थीसु ण तित्थयरसत्तं ॥348॥
ओघं पंचक्ख-तसे, सेसिंदियकायगे अपुण्णं वा ।
तेउ-दुगे ण णराऊ सव्वत्थुव्वेल्लणावि हवे ॥349॥
हारदु सम्मं मिस्सं, सुरदुगणारयचउक्कमणुकमसो ।
उच्चागोदं मणुदुगमुव्वेल्लिज्जंति जीवेहिं ॥350॥
चदुगदिमिच्छे चउरो, इगिविगले छप्पि तिण्णि तेउदुगे ।
सिय अत्थि णत्थि सत्तं, सपदे उप्पण्णठाणेवि ॥351॥
पुण्णेकारसजोगे, साहारयमिस्सगे वि सगुणोघं ।
वेगुव्वियमिस्सेवि य, णवरि ण माणुसतिरिक्खाऊ ॥352॥
ओरालमिस्सजोगे, ओघं सुरणिरयआउगं णत्थि ।
तम्मिस्स वामगे ण हि, तित्थं कम्मे वि सगुणोघं ॥353॥
वेदादाहारोत्ति य, सगुणोघं णवरि संढ थी-खवगे ।
किण्हदुगसुहतिलेस्सियवामेवि ण तित्थयरसत्तं ॥354॥
अभव्वसिद्धे णत्थि हु, सत्तं तित्थयरसम्ममिस्साणं ।
आहारचउक्कस्सवि, असण्णिजीवे ण तित्थयरं ॥355॥
कम्मेवाणाहारे, पयडीणं सत्तमेव आदेसे ।
कहियमिणं बलमाहवचंदच्चिय-णेमिचंदेण ॥356॥
सो मे तिहुवणमहियो, सिद्धो बुद्धो णिरंजणो णिच्चो ।
दिसदु वरणाणलाहं, बुहजणपरिपत्थणं परमसुद्धं ॥357॥