गोम्मटसार कर्मकाण्ड मूल गाथा (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Karmakand Mool Gatha (Acharya Nemichandra)

गोम्मटसार कर्मकाण्ड मूल गाथा

आचार्य नेमिचन्द्र सिद्धान्तचक्रवर्ती

आचार्य नेमिचन्द्र सिद्धान्तचक्रवर्ती कृत गोम्मटसार कर्मकाण्ड की प्राकृत मूल गाथाएँ, क्रम से: प्रथम अधिकार प्रकृति-समुत्कीर्तन (गाथा 1 से 86) और द्वितीय अधिकार बंधोदयसत्त्व (गाथा 87 से 357; बंध, उदय, सत्त्व)। हर भाग इसी पोस्ट में अपने शीर्षक के साथ है। पाठ ब्र. कल्पना जैन, सागर कृत विवेचिकाओं के अनुसार है; प्रथम अधिकार पुस्तक की गाथा-वर्णानुक्रमणिका से मिलाया है। गाथा 119 और 323 पुस्तक में दो प्रश्नों में बँटकर छपी हैं, यहाँ पूरी दी हैं। संलग्न PDF प्रथम अधिकार का है; द्वितीय अधिकार की PDF बहुत बड़ी होने से संलग्न नहीं की।

गोम्मटसार का पहला भाग, जीवकाण्ड: गोम्मटसार जीवकाण्ड मूल गाथा (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Jivkand Mool Gatha (Acharya Nemichandra)

स्रोत: Gomatsar karmkand (prakriti samutkirtan).pdf

Gomatsar karmkand (prakriti samutkirtan).pdf (917 KB)

गाथाएँ और हर गाथा का सरलार्थ साथ में: गोम्मटसार कर्मकाण्ड गाथा एवं सरलार्थ (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Karmakand Gatha Evam Saralarth (Acharya Nemichandra)


प्रकृति-समुत्कीर्तन अधिकार (गाथा 1 से 43)

पणमिय सिरसा णेमिं, गुणरयणविभूसणं महावीरं ।
सम्मत्त-रयण-णिलयं, पयडि-समुक्कित्तणं वोच्छं ॥1॥

पयडी सील सहावो, जीवंगाणं अणाइसंबंधो ।
कणयोवले मलं वा, ताणत्थित्तं सयं सिद्धं ॥2॥

देहोदयेण सहिओ, जीवो आहरदि कम्म-णोकम्मं ।
पडिसमयं सव्वंगं, तत्तायस-पिंडओव्व जलं ॥3॥

सिद्धाणंतिम-भागं अभव्व-सिद्धादणंत-गुणमेव ।
समयपबद्धं बंधदि, जोग-वसादो दु विसरित्थं ॥4॥

जीरदि समयपबद्धं, पओगदो णेगसमयबद्धं वा ।
गुण-हाणीण-दिवड्ढं, समयपबद्धं हवे सत्तं ॥5॥

कम्मत्तणेण एक्कं, दव्वं भावोत्ति होदि दुविहं तु ।
पोग्गल-पिंडो दव्वं, तस्सत्ती भाव-कम्मं तु ॥6॥

तं पुण अट्ठविहं वा, अडदालसयं असंखलोगं वा ।
ताणं पुण घादित्ति अघादित्ति य होंति सण्णाओ ॥7॥

णाणस्स दंसणस्स य, आवरणं वेयणीय-मोहणियं ।
आउग-णामं गोदंतराय-मिदि अट्ठ-पयडीओ ॥8॥

आवरण-मोह-विग्घं, घादी जीव-गुण-घादणत्तादो ।
आउग-णामं गोदं, वेयणियं तह अघादित्ति ॥9॥

केवलणाणं दंसण-मणंतविरियं च खयिय-सम्मं च ।
खयिय-गुणे मदियादी, खओवसमिए य घादी दु ॥10॥

कम्म-कय-मोह-बड्ढिय, संसारम्हि य अणादि-जुत्तम्हि ।
जीवस्स अवट्ठाणं, करेदि आऊ हलिव्व णरं ॥11॥

गदि-आदि-जीवभेदं, देहादी-पोग्गलाण भेदं च ।
गदियंतर-परिणमनं करेदि णामं अणेयविहं ॥12॥

संताणकमेणागय-जीवायरणस्स गोदमिदि सण्णा ।
उच्चं णीचं चरणं, उच्चं णीचं हवे गोदं ॥13॥

अक्खाणं अणुभवणं, वेयणियं सुहसरूवयं सादं ।
दुक्ख-सरूव-मसादं, तं वेदयदीदि वेदणियं ॥14॥

अत्थं देक्खिय जाणदि, पच्छा सद्दहदि सत्तभंगीहिं ।
इदि दंसणं च णाणं, सम्मत्तं होंति जीव गुणा ॥15॥

अब्भरहिदादु पुव्वं, णाणं तत्तो हि दंसणं होदि ।
सम्मत्तमदो विरियं, जीवाजीव-गदमिदि चरिमे ॥16॥

घादीवि अघादिं वा, णिस्सेसं घादणे असक्कादो ।
णामतियणिमित्तादो, विग्घं पडिदं अघादिचरिमम्हि ॥17॥

आउबलेण अवट्ठिदि, भवस्स इदि णाममाउपुव्वं तु ।
भवमस्सिय-णीचुच्चं, इदि गोदं णाम-पुव्वं तु ॥18॥

घादिंव वेयणीयं, मोहस्स बलेण घाददे जीवं ।
इदि घादीणं मज्झे, मोहस्सादिम्हि पढिदं तु ॥19॥

णाणस्स दंसणस्स य, आवरणं वेयणीय-मोहणियं ।
आउग-णामं गोदंतरायमिदि पढिद-मिदि सिद्धं ॥20॥

पडपडिहारसिमज्जा-हलिचित्तकुलालभंडयारीणं ।
जह एदेसिं भावा, तहवि य कम्मा मुणेयव्वा ॥21॥

पंच णव दोण्णि अट्ठावीसं चउरो कमेण ते-णउदी ।
ते उत्तरं सयं वा, दुग-पणगं उत्तरा होंति ॥22॥

थीणुदयेणुट्ठविदे, सोवदि कम्मं करेदि जप्पदि य ।
णिद्दाणिद्दुदयेण य, ण दिट्ठिमुग्घादिदुं सक्को ॥23॥

पयलापयलुदयेण य, बहेदि लाला चलंति अंगाइं ।
णिद्दुदये गच्छंतो, ठाइ पुणो बइसइ पडेई ॥24॥

पयलुदयेण य जीवो, ईसुम्मीलिय सुवेइ सुत्तोवि ।
ईसं ईसं जाणदि, मुहुं मुहुं सोवदे मंदं ॥25॥

जंतेण कोद्दवं वा, पढमुवसमसम्मभावजंतेण ।
मिच्छं दव्वं तु तिधा, असंखगुणहीणदव्वकमा ॥26॥

तेजाकम्मेहिं तिए, तेजा कम्मेण कम्मणा कम्मं ।
कय-संजोगे चदु-चदु चदु-दुगमेक्कं च पयडीओ ॥27॥

णलया बाहू य तहा, णियंबपुट्ठी उरो य सीसो य ।
अट्ठेव दु अंगाइं, देहे सेसा उवंगाइं ॥28॥

सेवट्टेण य गम्मइ, आदीदो चदुसु कप्पजुगलोत्ति ।
तत्तो दुजुगल-जुगले, खीलिय-णारायणद्धोत्ति ॥29॥

णव-गेविज्जाणुद्दिस-णुत्तरवासीसु जांति ते णियमा ।
तिदुगेगे संघडणे, णारायण-मादिगे कमसो ॥30॥

सण्णी छस्संहडणो, वज्जदि मेघं तदो परं चापि ।
सेवट्टादी रहिदो, पण पण चदुरेग-संहडणो ॥31॥

अंतिम-तिय-संहडणस्सुदओ पुण कम्मभूमि-महिलाणं ।
आदिम-तिग-संहडणं णत्थित्ति जिणेहिं णिद्दिट्ठं ॥32॥

मूलुण्हपहा अग्गी, आदावो होदि उण्हसहियपहा ।
आइच्चे तेरिच्छे, उण्हूणपहा हु उज्जोओ ॥33॥

देहे अविणाभावी, बंधण-संघाद इदि अबंधुदया ।
वण्ण - चउक्केऽभिण्णे, गहिदे चत्तारि बंधुदये ॥34॥

पंच णव दोण्णि छब्बीसमवि य चउरो कमेण सत्तट्ठी ।
दोण्णि य पंच य भणिया, एदाओ बंध-पयडीओ ॥35॥

पंच णव दोण्णि अट्ठावीसं चउरो कमेण सत्तट्ठी ।
दोण्णि य पंच य भणिया, एदाओ उदय-पयडीओ ॥36॥

भेदे छा-दाल-सयं, इदरे बंधे हवंति वीस-सयं ।
भेदे सव्वे उदये, वा-वीस-सयं अभेदम्हि ॥37॥

पंच णव दोण्णि अट्ठावीसं चउरो कमेण ते-णउदी ।
दोण्णि य पंच य भणिया, एदाओ सत्त-पयडीओ ॥38॥

केवल-णाणावरणं, दंसण-छक्कं कसाय-वारसयं ।
मिच्छं च सव्वघादी, सम्मामिच्छं अबंधम्हि ॥39॥

णाणावरण-चउक्कं, ति-दंसणं सम्मगं च संजलणं ।
णव णोकसाय-विग्घं, छब्बीसा देस-घादीओ ॥40॥

सादं तिण्णेवाऊ, उच्चं णर-सुर-दुगं च पंचिंदी ।
देहा बंधण-संघा-दंगोवंगाइं वण्ण-चओ ॥41॥

समचउर-बज्ज-रिसहं, उवघादूणगुरु-छक्क सग्गमणं ।
तसबार-सट्ठसट्ठी, बादाल-मभेददो सत्था ॥42॥

घादी-णीच-मसादं, णिरयाऊ णिरय-तिरिय-दुग-जादी ।
संठाण-संहदीणं, चदु-पण-पणगं च वण्ण-चओ ॥43॥

प्रकृति-समुत्कीर्तन अधिकार (गाथा 44 से 86)

उवघाद-मसग्गमणं, थावर-दसयं च अप्पसत्था हु ।
बंधुदयं पडि भेदे, अड-णउदि सयं दु-चदु-रसीदिदरे ॥44॥

पढमादिया कसाया, सम्मत्तं देससयलचारित्तं ।
जहखादं घादंति य, गुणणामा होंति सेसावि ॥45॥

अंतोमुहुत्तपक्खं, छम्मासं संखऽसंखणंतभवं ।
संजलणमादियाणं, वासणकालो दु णियमेण ॥46॥

देहादी फासंता, पण्णासा णिमिण-ताव-जुगलं च ।
थिर-सुह-पत्तेय-दुगं, अगुरु-तियं पोग्गल-विवाई ॥47॥

आऊणि भवविवाई, खेत्तविवाई य आणुपुव्वीओ ।
अट्ठत्तरि अवसेसा, जीव-विवाई मुणेयव्वा ॥48॥

वेदणिय-गोद-घादी-णेकावण्णं तु णाम-पयडीणं ।
सत्ताबीसं चेदे, अट्ठत्तरि जीव-विवाई ॥49॥

तित्थयरं उस्सासं, बादर-पज्जत्त-सुस्सरादेज्जं ।
जसतस-विहाय-सुभगदु, चउगइ पणजाइ सगवीसं ॥50॥

गदि जादी उस्सासं, विहायगदि तसतियाण जुगलं च ।
सुभगादि-चउज्जुगलं, तित्थयरं चेदि सगबीसं ॥51॥

णामं ठवणा दवियं, भावोत्ति चउव्विहं हवे कम्मं ।
पयडी पावं कम्मं, मलंति सण्णा हु णाममलं ॥52॥

सरिसासरिसे दव्वे, मदिणा जीवट्ठियं खु जं कम्मं ।
तं एदंति पदिट्ठा, ठवणा तं ठावणा-कम्मं ॥53॥

दव्वे कम्मं दुविहं, आगमणोआगमंति तप्पढमं ।
कम्मागमपरिजाणग-जीवो उवजोगपरिहीणो ॥54॥

जाणगसरीर भवियं, तव्वदिरित्तं तु होदि जं विदियं ।
तत्थ सरीरं तिविहं, तियकालगयं ति दो सुगमा ॥55॥

भूदं तु चुदं चइदं, चदंति तेधा चुदं सपाकेण ।
पडिदं कदली-घादपरिच्चागे -णूणयं होदि ॥56॥

विस-वेयण-रत्तक्खय-भय-सत्थग्गहण-संकिलेसेहिं ।
उस्सासाहाराणं, णिरोहदो छिज्जदे आऊ ॥57॥

कदली-घाद-समेदं, चाग-विहीणं तु चइद-मिदि होदि ।
घादेण अघादेण व, पडिदं चागेण चत्ता-मिदि ॥58॥

भत्त-पइण्णा-इंगिणि-पाउग्ग-विधीहिं चत्त-मिदि तिविहं ।
भत्त-पइण्णा-तिविहा, जहण्ण-मज्झिम-वरा य तहा ॥59॥

भत्त-पइण्णाइ-विहि, जहण्ण-मंतोमुहुत्तयं होदि ।
बारस-वरिसा-जेट्ठा, तम्मज्झे होदि मज्झिमया ॥60॥

अप्पोवयार-वेक्खं, परोवयारू ण-मिंगिणीमरणं ।
सपरोवयार-हीणं, मरणं पाओवगम ण-मिदि ॥61॥

भवियंति भवियकाले, कम्मागमजाणगो स जो जीवो ।
जाणुग-सरीर-भवियं, एवं होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥62॥

तव्वदिरित्तं दुविहं, कम्मं णोकम्ममिदि तहिं कम्मं ।
कम्म-सरूवेणागय-कम्मं दव्वं हवे णियमा ॥63॥

कम्मद्दव्वादण्णं, दव्वं णोकम्म-दव्वमिदि होदि ।
भावे कम्मं दुविहं, आगम-णोआगमंति हवे ॥64॥

कम्मागम-परिजाणग-जीवो कम्मागमम्हि उवजुत्तो ।
भावागम-कम्मोत्ति य, तस्स य सण्णा हवे णियमा ॥65॥

णोआगमभावो पुण, कम्म-फलं भुंजमाणगो जीवो ।
इदि सामण्णं कम्मं, चउव्विहं होदि णियमेण ॥66॥

मूलुत्तरपयडीणं, णामादी एवमेव णवरिं तु ।
सगणामेण य णामं, ठवणा दवियं हवे भावो ॥67॥

मूलुत्तरपयडीणं, णामादि चउव्विहं हवे सुगमं ।
वज्जित्ता णोकम्मं, णोआगमभावकम्मं च ॥68॥

पड-पडिहारसि-मज्जा, आहारं देह-उच्च-णीचंगं ।
भंडारी मूलाणं, णोकम्मं दविय-कम्मं तु ॥69॥

पडविसयपहुदि दव्वं, मदिसुदबाघादकरणसंजुत्तं ।
मदि-सुद-बोहाणं पुण, णोकम्मं दविय-कम्मं तु ॥70॥

ओहिमणपज्जवाणं, पडिघादणिमित्तसंकिलेसयरं ।
जं बज्झट्ठं तं खलु, णोकम्मं केवले णत्थि ॥71॥

पंचण्हं णिद्दाणं, माहिस-दहि-पहुदि होदि णोकम्मं ।
वाघाद-कर-पडादी, चक्खु-अचक्खूण णोकम्मं ॥72॥

ओही-केवल-दंसण णोकम्मं ताण णाण-भंगो व ।
सादेदर - णोकम्मं, इट्ठाणिट्ठण्ण - पाणादि ॥73॥

आयदणाणायदणं, सम्मे मिच्छे य होदि णोकम्मं ।
उभयं सम्मा-मिच्छे, णो-कम्मं होदि णियमेण ॥74॥

अण-णो-कम्मं मिच्छत्तायदणादी हु होदि सेसाणं ।
सग-सग-जोग्गं सत्थं, सहाय-पहुदी हवे णियमा ॥75॥

थी-पुं-संढ-सरीरं, ताणं णो-कम्म दव्व-कम्मं तु ।
बेलंवको सुपुत्तो, हस्स-रदीणं च णो-कम्मं ॥76॥

इट्ठाणिट्ठविजोग-जोगं अरदिस्स मुदसुपुत्तादी ।
सोगस्स य सिंहादि-णिंदिद-दव्वं च भय-जुगले ॥77॥

णिरयायुस्स अणिट्ठाहारो सेसाणमिट्ठमण्णादी ।
गदि-णोकम्मं दव्वं, चउग्गदीणं हवे खेत्तं ॥78॥

णिरयादीण गदीणं, णिरयादी खेत्तयं हवे णियमा ।
जाईए णोकम्मं, दव्विंदियपोग्गलं होदि ॥79॥

एइंदिय-मादीणं, सग-सग-दव्विंदियाणि णोकम्मं ।
देहस्स य णोकम्मं, देहुदयज-देहखंधाणि ॥80॥

ओरालिय-वेगुव्विय-आहारय-तेज-कम्म-णोकम्मं ।
ताणुदयज-चउ-देहा, कम्मे विस्संचयं णियमा ॥81॥

बंधण-पहुदि-समण्णिय-सेसाणं देहमेव णोकम्मं ।
णवरि विसेसं जाणे, सगखेत्तं आणुपुव्वीणं ॥82॥

थिर-जुम्मस्स थिराथिर-रस-रुहिरादीणि सुह-जुगस्स सुहं ।
असुहं देहावयवं, सर-परिणद-पोग्गलाणि सरे ॥83॥

उच्चस्सुच्चं देहं, णीचं णीचस्स होदि णोकम्मं ।
दाणादि-चउक्काणं, विग्घग-णग-पुरिस-पहुदी हु ॥84॥

विरियस्स य णोकम्मं, रुक्खाहारादि बलहरं दव्वं ।
इदि उत्तर-पयडीणं, णोकम्मं दव्वकम्मं तु ॥85॥

णोआगमभावो पुण, सगसगकम्मफलसंजुदो जीवो ।
पोग्गलविवाइयाणं णत्थि खु णो आगमोभावो ॥86॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: मंगलाचरण, प्रकृति बंध (गाथा 87 से 126)

णमिऊण णेमिचंदं असहायपरक्कमं महावीरं ।
बंधुदयसत्तजुत्तं ओघादेसे थवं वोच्छं ॥87॥

सयलंगेक्कंगेक्कंगहियार सवित्थरं ससंखेवं ।
वण्णणसत्थं थय थुइ, धम्मकहा होइ णियमेण ॥88॥

पयडिट्ठिदि-अणुभागप्पदेसबंधोत्ति चदुविहो बंधो ।
उक्कस्समणुक्कस्सं, जहण्णमजहण्णगंति पुधं ॥89॥

सादि अणादी धुव अद्धुवो य बंधो दु जेट्ठमादीसु ।
णाणेगं जीवं पडि, ओघादेसे जहाजोग्गं ॥90॥

ठिदि अणुभागपदेसा, गुणपडिवण्णेसु जेसिमुक्कस्सा ।
तेसिमणुक्कस्सो चउव्विहोऽजहण्णेवि एमेव ॥91॥

सम्मेव तित्थबंधो, आहारदुगं पमादरहिदेसु ।
मिस्सूणे आउस्स य मिच्छादिसु सेस बंधो दु ॥92॥

पढमुवसमिये सम्मे, सेसतिये अविरदादि चत्तारि ।
तित्थयरबंधपारंभया णरा केवलि-दुगंते ॥93॥

सोलस पणबीस णभं, दस चउ छक्केक्क बंध वोच्छिण्णा ।
दुग तीस चदुरपुव्वे पण सोलस जोगिणो एक्को ॥94॥

मिच्छत्त-हुंड-संढाऽसंपत्तेयक्ख-थावरादावं ।
सुहुमतियं वियलिंदिय-णिरयदुणिरयाउगं मिच्छे ॥95॥

बिदियगुणे अणथीणति, दुभगतिसंठाणसंहदिचउक्कं ।
दुग्गमणित्थीणीचं, तिरिय-दुगुज्जोव-तिरियाऊ ॥96॥

अयदे बिदियकसाया, बज्जं ओरालमणुदुमणुवाऊ ।
देसे तदिय-कसाया, णियमेणिह बंध वोच्छिण्णा ॥97॥

छट्ठे अथिरं असुहं, असादमजसं च अरदिसोगं च ।
अपमत्ते देवाऊणिट्ठवणं चेव अत्थित्ति ॥98॥

मरणूणम्हि णियट्टी पढमे णिद्दा तहेव पयला य ।
छट्ठे भागे तित्थं णिमिणं सग्गमण-पंचिंदी ॥99॥

तेजदुहारदुसमचउ-सुरवण्णागुरुचउक्क-तसणवयं ।
चरमे हस्सं च रदी, भयं जुगुच्छा य बंधवोच्छिण्णा ॥100॥

पुरिसं चदुसंजलणं, कमेण अणियट्टि पंचभागेसु ।
पढमं विग्घं दंसण-चउजसउच्चं च सुहुमंते ॥101॥

उवसंतखीणमोहे, जोगिम्हि य समयियट्ठिदी सादं ।
णायव्वो पयडीणं, बंधस्संतो अणंतो य ॥102॥

सत्तरसेकग्गसयं, चउसत्तत्तरि सगट्ठि ते बट्ठी ।
बंधा णबट्ठवण्णा, दुबीससत्तारसेकोघे ॥103॥

तिय उणबीसं छत्तिय तालं तेवण्ण सत्तवण्णं च ।
इगिदुगसट्ठी बिरहिय, सय तिय उणबीस सहिय बीससयं ॥104॥

ओघे वा आदेसे, णारयमिच्छम्हि चारि वोच्छिण्णा ।
उवरिम बारस सुरचउ, सुराउ आहारयमबंधा ॥105॥

धम्मे तित्थं बंधदि, वंसामेघाण पुण्णगो चेव ।
छट्ठोत्ति य मणुवाऊ, चरिमे मिच्छेव तिरियाऊ ॥106॥

मिस्साविरदे उच्चं, मणुवदुगं सत्तमे हवे बंधो ।
मिच्छा-सासण-सम्मा, मणुवदुगुच्चं ण बंधंति ॥107॥

तिरिये ओघो तित्थाहारूणो अविरदे छिदी चउरो ।
उवरिमछण्हं च छिदी, सासणसम्मे हवे णियमा ॥108॥

सामण्णतिरियपंचिंदिय-पुण्णग-जोणिणीसु एमेव ।
सुरणिरयाउ अपुण्णे, वेगुव्वियछक्कमवि णत्थि ॥109॥

तिरियेव णरे णवरि हु, तित्थाहारं च अत्थि एमेव ।
सामण्ण पुण्ण-मणुसिणि, णरे अपुण्णे अपुण्णेव ॥110॥

णिरयेव होदि देवे, आईसाणोत्ति सत्त वाम छिदी ।
सोलस चेव अबंधा, भवणतिए णत्थि तित्थयरं ॥111॥

कप्पित्थीसु ण तित्थं, सदर सहस्सारगोत्ति तिरियदुगं ।
तिरियाऊ उज्जोवो, अत्थि तदो णत्थि सदरचऊ ॥112॥

पुण्णिदरं विगिविगले, तत्थुप्पण्णो हु सासणो देहे ।
पज्जत्तिं णवि पावदि, इदि णर-तिरियाउगं णत्थि ॥113॥

पंचेंदियेसु ओघं, एयक्खे वा वणप्फदीयंते ।
मणुवदुगं मणुवाऊ उच्चं ण हि तेउ-वाउम्हि ॥114॥

ण हि सासणो अपुण्णे, साहारण सुहुमगे य तेउदुगे ।
ओघं तस मण-वयणे, ओराले मणुवगइभंगे ॥115॥

ओराले वा मिस्से, ण हि सुरणिरयाउहारणिरयदुगं ।
मिच्छदुगे देवचओ, तित्थं ण हि अविरदे अत्थि ॥116॥

पण्णारसमनुतीसं, मिच्छदुगे अविरदे छिदी चउरो ।
उवरिम पणसट्ठी वि य, एक्कं सादं सजोगिम्हि ॥117॥

देवे वा वेगुव्वे, मिस्से णरतिरियआउगं णत्थि ।
छट्ठगुणं वाहारे, तम्मिस्से णत्थि देवाऊ ॥118॥

कम्मे उराल मिस्सं, वा णाउदुगं पि णव छिदी अयदे ।
वेदादाहारोत्ति य, सगुणट्ठाणाणमोघं तु ॥119॥

णवरि य सव्वुवसम्मे, णरसुरआऊणि णत्थि णियमेण ।
मिच्छस्संतिम णवयं, बारं णहि तेउपम्मेसु ॥120॥

सुक्के सदरचउक्कं, वामंतिमबारसं च णव अत्थि ।
कम्मेव अणाहारे, बंधस्संतो अणंतो य ॥121॥

सादि अणादी धुव अद्धुवो य बंधो दु कम्मछक्कस्स ।
तदियो सादियसेसो, अणादि धुवसेसगो आऊ ॥122॥

सादी अबंधबंधे, सेढिअणारूढगे अणादी हु ।
अभव्वसिद्धम्हि धुवो, भवसिद्धे अद्धुवो बंधो ॥123॥

घादितिमिच्छक्साया, भयतेजगुरुदुगणिमिणवण्णचओ ।
सत्तेतालधुवाणं, चदुधा सेसाणयं तु दुधा ॥124॥

सेसे तित्थाहारं, परघादचउक्क सव्व आऊणि ।
अप्पडिवक्खा सेसा, सप्पडिवक्खा हु बासट्ठी ॥125॥

अवरो भिण्णमुहुत्तो, तित्थाहाराण सव्व आऊणं ।
समओ छावट्ठीणं, बंधो तम्हा दुधा सेसा ॥126॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: स्थिति बंध (गाथा 127 से 162)

तीसं कोडाकोडी, तिघादितदियेसु बीस णामदुगे ।
सत्तरिमोहे सुद्धं, उवही आउस्स तेतीसं ॥127॥

दुक्खति-घादीणोघं, सादिच्छीमणुदुगे तदद्धं तु ।
सत्तरि दंसणमोहे, चरित्तमोहे य चत्तालं ॥128॥

संठाणसंहदीणं, चरिमस्सोघं दुहीणमादित्ति ।
अट्ठरसकोडकोडी, वियलाणं सुहुमतिण्हं च ॥129॥

अरदीसोगेसंढे, तिरिक्खभयणिरयतेजुरालदुगे ।
वेगुव्वादावदुगे, णीचे तसवण्ण-अगुरुति चउक्के ॥130॥

इगिपंचिंदिय थावर णिमिणासग्गमण अथिर छक्काणं ।
बीसं कोडाकोडी-सागर-णामाणमुक्किस्सं ॥131॥

हस्सरदिउच्चपुरिसे, थिरछक्के सत्थगमणदेवदुगे ।
तस्सद्धमंतकोडाकोडी आहारतित्थयरे ॥132॥

सुरणिरयाऊणोघं, णरतिरियाऊण तिण्णि पल्लाणि ।
उक्कस्सट्ठिदिबंधो, सण्णीपज्जगे जोगे ॥133॥

सव्वट्ठिदीणमुक्कस्सओ दु उक्कस्ससंकिलेसेण ।
विवरीदेण जहण्णो, आउगतियवज्जियाणं तु ॥134॥

सव्वुक्कस्सठिदीणं, मिच्छादिट्ठी दु बंधगो भणिदो ।
आहारं तित्थयरं, देवाउं वा विमोत्तूण ॥135॥

देवाउगं पमत्तो, आहारयमप्पमत्तविरदो दु ।
तित्थयरं च मणुस्सो, अविरदसम्मो समज्जेदि ॥136॥

णरतिरिया सेसाउं वेगुव्वियछक्क वियल सुहुमतियं ।
सुरणिरया ओरालिय तिरियदुगुज्जोवसंपत्तं ॥137॥

देवा पुण एइंदिय आदावं थावरं च सेसाणं ।
उक्कस्ससंकिलिट्ठा, चदुगदिया ईसिमज्झिमया ॥138॥

बारस य वेयणीये, णामागोदे य अट्ठ य मुहुत्ता ।
भिण्णमुहुत्तं तु ठिदी, जहण्णयं सेसपंचण्हं ॥139॥

लोहस्स सुहुमसत्तरसाणं ओघं दुगेक-दल-मासं ।
कोहतिये पुरिसस्स य, अट्ठ य वस्सा जहण्णठिदी ॥140॥

तित्थाहाराणंतो कोडाकोडी जहण्णठिदिबंधो ।
खवगे सगसगबंधच्छेदणकाले हवे णियमा ॥141॥

भिन्नमुहुत्तो णर-तिरियाऊणं वासदस सहस्साणि ।
सुरणिरयआउगाणं, जहण्णओ होदि ठिदिबंधो ॥142॥

सेसाणं पज्जत्तो, बादरएइंदियो विसुद्धो य ।
बंधदि सव्वजहण्णं सगसग उक्कस्सपडिभागे ॥143॥

एयं पणकदि पण्णं, सयं सहस्सं च मिच्छवरबंधो ।
इगिविगलाणं अवरं, पल्लासंखूणसंखूणं ॥144॥

जदि सत्तरिस्स एत्तियमेत्तं किं होदि तीसियादीणं ।
इदि संपाते सेसाणं इगिविगलेसु उभयठिदि ॥145॥

सण्णि असण्णि चउक्के, एगे अंतोमुहुत्तमाबाहा ।
जेट्ठे संखेज्जगुणा, आवलिसंखं असंखभागहियं ॥146॥

जेट्ठाबाहोवट्टियजेट्ठं आबाहकंडयं तेण ।
आबाह-वियप्प-हदेणेगूणेणूण जेट्ठमवरठिदी ॥147॥

बासूप बासूअ वरट्ठिदीओ, सूबाअ सूबाप जहण्णकालो ।
बीबीवरो बीविजहण्णकालो, सेसाणमेवं वयणीयमेदं ॥148॥

मज्झे थोव-सलागा, हेट्ठा उवरिं च संखगुणिदकमा ।
सव्वजुदी संखगुणा, हेट्ठुवरिं संखगुणमसण्णित्ति ॥149॥

सण्णिस्स हु हेट्ठादो, ठिदिठाणं संखगुणिदमुवरुवरिं ।
ठिदिआयामोवि तहा, सगठिदिठाणं व आबाहा ॥150॥

सत्तरसपंचतित्थाहाराणं सुहुमबादरापुव्वो ।
छव्वेगुव्वमसण्णी, जहण्णमाऊण सण्णी वा ॥151॥

अजहण्णट्ठिदि बंधो, चउव्विहो सत्तमूलपयडीणं ।
सेसतिए दुवियप्पो, आउ चउक्केवि दुवियप्पो ॥152॥

संजलणसुहुमचोद्दसघादीणं चदुविधो दु अजहण्णो ।
सेसतिया पुण दुविहा, सेसाणं चदुविधा दु अजहण्णो ॥153॥

सव्वाओ दु ठिदीओ, सुहासुहाणं पि होंति असुहाओ ।
माणुसतिरिक्खदेवाउगं च मोत्तूण सेसाणं ॥154॥

कम्मसरूवेणागय-दव्वं ण य एदि उदयरूवेण ।
रूवेणुदीरणस्स व, आबाहा जाव ताव हवे ॥155॥

उदयं पडि सत्तण्हं, आबाहा कोडकोडि उवहीणं ।
वाससयं तप्पडिभागेण य सेसट्ठिदीणं च ॥156॥

अंतो कोडाकोडिट्ठिदिस्स अंतोमुहुत्तमाबाहा ।
संखेज्जगुण-विहीणं, सव्वजहण्णट्ठिदिस्स हवे ॥157॥

पुव्वाणं कोडितिभागादासंख्येय-अद्धवोत्ति हवे ।
आउस्स य आबाहा, णट्ठिदि-पडिभागमाउस्स ॥158॥

आवलियं आबाहा, उदीरणमासिज्ज सत्तकम्माणं ।
परभविय आउगस्स य, उदीरणा णत्थि णियमेण ॥159॥

आबाहूणियकम्मट्ठिदी णिसेगो दु सत्तकम्माणं ।
आउस्स णिसेगो पुण, सगट्ठिदी होदि णियमेण ॥160॥

आबाहं बोलाविय, पढमणिसेगम्मि देय बहुगं तु ।
तत्तो विसेसहीणं, बिदियस्सादिम णिसेओत्ति ॥161॥

बिदिये बिदियणिसेगे, हाणी पुव्विल्लहाणि अद्धं तु ।
एवं गुणहाणिं पडि, हाणी अद्धद्धयं होदि ॥162॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: अनुभाग बंध (गाथा 163 से 184)

सुहपयडीण विसोही, तिव्वो असुहाण संकिलेसेण ।
विवरीदेण जहण्णो, अणुभागो सव्वपयडीणं ॥163॥

बादालं तु पसत्था, विसोहिगुणमुक्कडस्स तिव्वाओ ।
बासीदि अप्पसत्था, मिच्छुक्कडसंकिलिट्ठस्स ॥164॥

आदाओ उज्जोओ, मणुवतिरिक्खाउगं पसत्थासु ।
मिच्छस्स होंति तिव्वा, सम्माइट्ठिस्स सेसाओ ॥165॥

मणुओरालदुबज्जं, विसुद्धसुरणिरय अविरदे तिव्वा ।
देवाउ अप्पमत्ते खवगे अवसेसबत्तीसा ॥166॥

उवघादहीणतीसे, अपुव्वकरणस्स उच्चजससादे ।
संमेलिदे हवंति हु खवगस्सवसेसबत्तीसा ॥167॥

मिच्छस्संतिमणवयं, णरतिरियाऊणि वामणरतिरिये ।
ए-इंदिय आदावं, थावरणामं च सुरमिच्छे ॥168॥

उज्जोवो तमतमगे, सुरणारयमिच्छगे असंपत्तं ।
तिरियदुगं सेसा पुण, चदुगदिमिच्छे किलिट्ठे य ॥169॥

वण्णचउक्कमसत्थं, उवघादो खवगघादि पणबीसं ।
तीसाणमवरबंधो, सगसगबोच्छेदठाणम्हि ॥170॥

अणथीणतियं मिच्छं, मिच्छे अयदे हु बिदियकोधादी ।
देसे तदियकसाया, संजमगुणपच्छिदे सोलं ॥171॥

आहारमप्पमत्ते, पमत्तसुद्धे य अरदिसोगाणं ।
णरतिरिये सुहमतियं, वियलं वेगुव्वछक्काओ ॥172॥

सुरणिरये उज्जोवोरालदुगं तमतमम्हि तिरियदुगं ।
णीचं च तिगदिमज्झिमपरिणामे थावरेयक्खं ॥173॥

सोहम्मोत्ति य तावं, तित्थयरं अविरदे मणुस्सम्हि ।
चदुगदिवाम-किलिट्ठे, पण्णरस दुवे विसोहीये ॥174॥

परघाददुगं तेजदु, तसवण्णचउक्कणिमिणपंचिंदी ।
अगुरुलहुं च किलिट्ठे, इत्थिणउंसं विसोहीये ॥175॥

सम्मो वा मिच्छो वा, अट्ठ अपरियत्तमज्झिमो य जदि ।
परियत्तमाणमज्झिममिच्छाइट्ठी दु तेबीसं ॥176॥

थिरसुहजससाददुगं, उभये मिच्छेव उच्चसंठाणं ।
संहदिगमणं णरसुरसुभगादेज्जाण जुम्मं च ॥177॥

घादीणं अजहण्णोऽणुक्कस्सो वेयणीयणामाणं ।
अजहण्णमणुक्कस्सो, गोदे चदुधा दुधा सेसा ॥178॥

सत्थाणं धुवियाणमणुक्कस्समसत्थगाणधुवियाणं ।
अजहण्णं च य चदुधा, सेसा सेसाणयं च दुधा ॥179॥

सत्ती य लतादारूअट्ठी सेलोवमाहु घादीणं ।
दारु अणंतिमभागोत्ति देसघादी तदो सव्वं ॥180॥

देसोत्ति हवे सम्मं, तत्तो दारूअणंतिमे मिस्सं ।
सेसा अणंतभागा, अट्ठिसिलाफड्ढया मिच्छे ॥181॥

आवरण-देस-घादंतराय-संजलण-पुरिस-सत्तरसं ।
चदुविधभावपरिणदा, तिविधा भावा हु सेसाणं ॥182॥

अवसेसा पयडीओ, अघादिया घादियाण पडिभागा ।
ता एव पुण्णपावा, सेसा पावा मुणेयव्वा ॥183॥

गुडखंडसक्करामियसरिसा सत्था हु णिंबकंजीरा ।
विसहालाहलसरिसाऽसत्था हु अघादिपडिभागा ॥184॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: प्रदेश बंध (1) (गाथा 185 से 222)

एयक्खेत्तोगाढं, सव्वपदेसेहिं कम्मणो जोग्गं ।
बंधदि सगहेदूहिं य, अणादियं सादियं उभयं ॥185॥

एयसरीरोगाहियमेयक्खेत्तं अणेयखेत्तं तु ।
अवसेसलोयखेत्तं, खेत्तणुसारिट्ठियं रूवी ॥186॥

एयाणेयक्खेत्तट्ठियरूविअणंतिमं हवे जोग्गं ।
अवसेसं तु अजोग्गं, सादि अणादी हवे तत्थ ॥187॥

जेट्ठे समयपबद्धे, अतीदकाले हदेण सव्वेण ।
जीवेण हदे सव्वं, सादी होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥188॥

सगसगखेत्तगयस्स य, अणंतिमं जोग्गदव्वगयसादी ।
सेसं अजोग्गसंगयसादी होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥189॥

सगसगसादिविहीणे, जोग्गाजोग्गे य होदि णियमेण ।
जोग्गाजोग्गाणं पुण, अणादि-दव्वाण-परिमाणं ॥190॥

सयलरसरूवगंधेहिं परिणदं चरमचदुहिं फासेहिं ।
सिद्धादोऽभव्वादोऽणंतिमभागं गुणं दव्वं ॥191॥

आउगभागो थोवो णामागोदे समो तदो अहियो ।
घादितियेवि य तत्तो, मोहे तत्तो तदो तदिये ॥192॥

सुहदुक्खणिमित्तादो, बहुणिज्जरगोत्ति वेयणीयस्स ।
सव्वेहिंतो बहुगं, दव्वं होदित्ति णिद्दिट्ठं ॥193॥

सेसाणं पयडीणं, ठिदिपडिभागेण होदि दव्वं तु ।
आवलि असंखभागो, पडिभागो होदि णियमेण ॥194॥

बहुभागे समभागो, अट्ठण्हं होदि एक्कभागम्हि ।
उत्तकमो तत्थवि बहुभागो बहुगस्स देओ दु ॥195॥

उत्तरपयडीसु पुणो मोहावरणा हवंति हीणकमा ।
अहियकमा पुण णामाविग्घा य ण भंजणं सेसे ॥196॥

सव्वावरणं दव्वं, अणंतभागो दु मूलपयडीणं ।
सेसा अणंतभागा, देसावरणं हवे दव्वं ॥197॥

देसावरणण्णोण्णब्भत्थं तु अणंतसंखमेत्तं खु ।
सव्वावरणधणट्ठं पडिभागो होदि घादीणं ॥198॥

सव्वावरणं दव्वं, विभंजणिज्जं तु उभयपयडीसु ।
देसावरणं दव्वं, देसावरणेसु णेविदरे ॥199॥

बहुभागे समभागो, बंधाणं होदि एक्कभागम्हि ।
उत्तकमो तत्थवि बहुभागो बहुगस्स देओ दु ॥200॥

घादि तियाणं सगसगसव्वावरणीय सव्वदव्वं तु ।
उत्त कमेण य देयं, विवरीयं णामविग्घाणं ॥201॥

मोहे मिच्छत्तादी सत्तरसण्हं तु दिज्जदे हीणं ।
संजलणाणं भागेव होदि पणणोकसायाणं ॥202॥

संजलणभागबहुभागद्धं अकसायसंगयं दव्वं ।
इगिभागसहियबहुभागद्धं संजलणपडिबद्धं ॥203॥

तण्णोकसायभागो, सबंधपणणोकसायपयडीसु ।
हीणकमो होदि तहा, देसे देसावरणदव्वं ॥204॥

पुंबंधऽद्धा अंतोमुहुत्त इत्थिम्हि हस्सजुगले य ।
अरदिदुगे संखगुणा, णपुंसकऽद्धा विसेसहिया ॥205॥

पणविग्घे विवरीयं सबंधपिंडिदरणामठाणेवि ।
पिंडं दव्वं च पुणो, सबंधसगपिंडपयडीसु ॥206॥

छण्हंपि अणुक्कस्सो, पदेसबंधो दु चदुवियप्पो दु ।
सेसतिये दुवियप्पो, मोहाऊणं च दुवियप्पो ॥207॥

तीसण्हमणुक्कस्सो, उत्तरपयडीसु चउविहो बंधो ।
सेसतिये दुवियप्पो, सेसचउक्के वि दुवियप्पो ॥208॥

णाणंतरायदसयं, दंसणछक्कं च मोहचोद्दसयं ।
तीसण्हमणुक्कस्सो, पदेसबंधो चदुवियप्पो ॥209॥

उक्कडजोगो सण्णी, पज्जत्तो पयडिबंधमप्पदरो ।
कुणदि पदेसुक्कस्सं, जहण्णये जाण विवरीयं ॥210॥

आउक्कस्स पदेसं, छक्कं मोहस्स णव दु ठाणाणि ।
सेसाण तणुकसाओ, बंधदि उक्कस्सजोगेण ॥211॥

सत्तर सुहुमसरागे, पंचऽणियट्टिम्हि देसगे तदियं ।
अयदे बिदियकसायं होदि हु उक्कस्सदव्वं तु ॥212॥

छण्णोकसायणिद्दापयलातित्थं च सम्मगो य जदी ।
सम्मो वामो तेरं, णर-सुर-आऊ असादं तु ॥213॥

देवचउक्कं बज्जं, समचउरं सत्थगमणसुभगतियं ।
आहारमप्पमत्तो, सेसपदेसुक्कडो मिच्छो ॥214॥

सुहुमणिगोदअपज्जत्तयस्स पढमे जहण्णये जोगे ।
सत्तण्हं तु जहण्णं, आउगबंधेवि आउस्स ॥215॥

घोडणजोगोऽसण्णी, णिरयदुसुरणिरयआउगजहण्णं ।
अपमत्तो आहारं, अयदो तित्थं च देवचऊ ॥216॥

चरिमअपुण्णभवत्थो, तिविग्गहे पढमविग्गहम्मि ठिओ ।
सुहुमणिगोदो बंधदि, सेसाणं अवरबंधं तु ॥217॥

जोगट्ठाणा तिविहा, उववादेयंतबड्ढिपरिणामा ।
भेदा एक्केक्कंपि, चोद्दसभेदा पुणो तिविहा ॥218॥

उववादजोगठाणा, भवादिसमयट्ठियस्स अवरवरा ।
विग्गह-इजुगइगमणे, जीवसमासे मुणेयव्वा ॥219॥

परिणाम-जोगठाणा, सरीरपज्जत्तगादु चरिमोत्ति ।
लद्धि-अपज्जत्ताणं, चरिमतिभागम्हि बोद्धव्वा ॥220॥

सगपज्जत्तीपुण्णे, उवरिं सव्वत्थ जोगमुक्कस्सं ।
सव्वत्थ होदि अवरं, लद्धि अपुण्णस्स जेट्ठंपि ॥221॥

एयंत-बड्ढिठाणा, उभयट्ठाणाणमंतरे होंति ।
अवरवरट्ठाणाओ, सगकालादिम्हि अंतम्हि ॥222॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, बंधाधिकार: प्रदेश बंध (2), बंध के कारण (गाथा 223 से 260)

अविभागपडिच्छेदो, वग्गो पुण वग्गणा य फड्ढयगं ।
गुणहाणी वि य जाणे, ठाणं पडि होदि णियमेण ॥223॥

पल्लासंखेज्जदिमा, गुणहाणिसला हवंति इगिठाणे ।
गुणहाणिफड्ढयाओ, असंखभागं तु सेढीये ॥224॥

फड्ढयगे एक्केक्के, वग्गणसंखा हु तत्तियालावा ।
एक्केक्कवग्गणाए, असंखपदरा हु वग्गाओ ॥225॥

एक्केक्के पुण वग्गे, असंखलोगा हवंति अविभागा ।
अविभागस्स पमाणं, जहण्ण उड्ढी पदेसाणं ॥226॥

इगिठाणफड्ढयाओ, वग्गणसंखा पदेसगुणहाणी ।
सेढि असंखेज्जदिमा, असंख लोगा हु अविभागा ॥227॥

सव्वे जीवपदेसे, दिबड्ढगुणहाणिभाजिदे पढमा ।
उवरिं उत्तरहीणं, गुणहाणिं पडि तदद्धकमं ॥228॥

फड्ढय-संखाहि गुणं, जहण्णवग्गं तु तत्थतत्थादी ।
बिदियादि-वग्गणाणं, वग्गा अविभाग-अहियकमा ॥229॥

अंगुल-असंखभाग-प्पमाणमेत्तवर-फड्ढया-वड्ढी ।
अंतरछक्कं मुच्चा, अवरट्ठाणादु उक्कस्सं ॥230॥

सरिसायामेणुवरिं, सेढि-असंखेज्जभागठाणाणि ।
चडिदेक्केक्कमपुव्वं, फड्ढयमिह जायदे चयदो ॥231॥

एदेसिं ठाणाणं, जीवसमासाण अवरवरविसयं ।
चउरासीदिपदेहिं, अप्पाबहुगं परूवेमो ॥232॥

सुहुमगलद्धिजहण्णं, तण्णिव्वत्तीजहण्णयं तत्तो ।
लद्धि अपुण्णुक्कस्सं, बादर लद्धिस्स अवरमदो ॥233॥

णिव्वत्ति सुहुमजेट्ठं, बादरणिव्वत्तियस्स अवरं तु ।
बादरलद्धिस्स वरं, बीइंदियलद्धिग जहण्णं ॥234॥

बादरणिव्वत्तिवरं, णिव्वत्ति-बिइंदियस्स अवरमदो ।
एवं बितिबितितिचतिच, चउविमणो होदि चउविमणो ॥235॥

तह य असण्णीसण्णी, असण्णिसण्णिस्स सण्णिउववादं ।
सुहुमेइंदियलद्धिगअवरं एयंतबड्ढिस्स ॥236॥

सण्णिस्सुववादवरं, णिव्वत्तिगदस्स सुहुमजीवस्स ।
एयंतबड्ढि अवरं, लद्धिदरे थूलथूले य ॥237॥

तह सुहुमसुहुमजेट्ठं तो बादर-बादरे वरं होदि ।
अंतरमवरं लद्धिगसुहुमिदर-वरंपि परिणामे ॥238॥

अंतरमुवरीवि पुणो, तत्पुण्णाणं च उवरि अंतरियं ।
एयंत-बड्ढिठाणा, तहपणलद्धिस्स अवरवरा ॥239॥

लद्धीणिव्वत्तीणं, परिणामेयंतबड्ढिठाणाओ ।
परिणामट्ठाणाओ, अंतर अंतरिय उवरुवरिं ॥240॥

एदेसिं ठाणाओ, पल्लासंखेज्जभागगुणिदकमा ।
हेट्ठिमगुणहाणिसला, अण्णोण्णब्भत्थमेत्तं तु ॥241॥

अवरुक्कस्सेण हवे, उववादेयंतबड्ढिठाणाणं ।
एक्कसमयं हवे पुण, इदरेसिं जाव अट्ठोत्ति ॥242॥

अट्ठसमयस्स थोवा, उभयदिसासुवि असंखसंगुणिदा ।
चउसमयोत्ति तहे व य, उवरिं तिदुसमय-जोग्गाओ ॥243॥

मज्झे जीवा बहुगा, उभयत्थ विसेसहीण-कम-जुत्ता ।
हेट्ठिमगुण-हाणिसलादुवरि-सलागा विसेसऽहिया ॥244॥

दव्वतियं हेट्ठुवरिमदलवारा दुगुणमुभयमण्णोण्णं ।
जीवजवे चोद्दससयबाबीसं होदि बत्तीसं ॥245॥

चत्तारि तिण्णि कमसो, पण अड अट्ठं तदो य बत्तीसं ।
किंचूणतिगुण-हाणिविभजिदे दव्वे दु जवमज्झं ॥246॥

पुण्णतसजोगठाणं छेदाऽसंखस्सऽसंखबहुभागे ।
दलमिगिभागं च दलं दव्वदुगं उभयदलवारा ॥247॥

णाणागुण-हाणिसला, छेदासंखेज्ज-भाग-मेत्ताओ ।
गुणहाणीणद्धाणं, सव्वत्थवि होदि सरिसं तु ॥248॥

अण्णोण्णगुणिद-रासी, पल्लासंखेज्जभाग-मेत्तं तु ।
हेट्ठिमरासीदो पुण, उवरिल्लमसंखसंगुणिदं ॥249॥

इगिठाणफड्ढयाओ, समयपबद्धं च जोगबड्ढी य ।
समयपबद्धचयट्ठं एदे हु पमाणफलइच्छा ॥250॥

बीइंदियपज्जत्तजहण्णट्ठाणादु सण्णिपुण्णस्स ।
उक्कस्सट्ठाणोत्ति य, जोगट्ठाणा कमे उड्ढा ॥251॥

सेढियसंखेज्जदिमा, तस्स जहण्णस्स फड्ढया होंति ।
अंगुलअसंखभागा, ठाणं पडि फड्ढया उड्ढा ॥252॥

धुवबड्ढीबड्ढंतो, दुगुणं दुगुणं कमेण जायंते ।
चरिमे पल्लच्छेदाऽसंखेज्जदिमो गुणो होदि ॥253॥

आदी अन्ते सुद्धे बड्ढिहिदे रूवसंजुदे ठाणा ।
सेढिअसंखेज्जदिमा, जोगट्ठाणा णिरंतरगा ॥254॥

अन्तरगा तदसंखेज्जदिमा सेढी असंखभागा हु ।
सांतरणिरंतराणिवि सव्वाणिवि जोगठाणाणि ॥255॥

सुहुमणिगोद-अपज्जत्तयस्स पढमे जहण्णओ जोगो ।
पज्जत्तसण्णिपंचिंदियस्स उक्कस्सओ होदि ॥256॥

जोगा पयडिपदेसा, ठिदिअणुभागा कसायदो होंति ।
अपरिणदुच्छिण्णेसु य बंधट्ठिदिकारणं णत्थि ॥257॥

सेढिअसंखेज्जदिमा, जोगट्ठाणाणि होंति सव्वाणि ।
तेहिं असंखेज्जगुणो, पयडीणं संगहो सव्वो ॥258॥

तेहिं असंखेज्जगुणा, ठिदिअवसेसा हवंति पयडीणं ।
ठिदिबंधज्झवसाणट्ठाणा तत्तो असंखगुणा ॥259॥

अणुभागाणं बंधज्झवसाणमसंखलोगगुणिदमदो ।
एत्तो अणंतगुणिदा, कम्मपदेसा मुणेयव्वा ॥260॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, उदयाधिकार (1) (गाथा 261 से 296)

आहारं तु पमत्ते, तित्थं केवलिणि मिस्सयं मिस्से ।
सम्मं वेदगसम्मे, मिच्छदुगयदेव आणुदओ ॥261॥

णिरयं सासणसम्मो, ण गच्छदित्ति य ण तस्स णिरयाणू ।
मिच्छादिसु सेसुदओ, सगसगचरिमोत्ति णायव्वो ॥262॥

दस चउरिगि सत्तरसं, अट्ठ य तह पंच चेव चउरो य ।
छच्छक्क एक्क दुगदुग, चोद्दस उगुतीस तेरसुदयविधि ॥263॥

पण णव इगि सत्तरसं अड पंच य चउर छक्क छच्चेव ।
इगिदुग सोलस तीसं, बारस उदये अजोगंता ॥264॥

मिच्छे मिच्छादावं, सुहुमतियं सासणे अणेइंदी ।
थावरवियलं मिस्से, मिस्सं च य उदय वोच्छिण्णा ॥265॥

अयदे बिदियकसाया, वेगुव्वियछक्क णिरयदेवाऊ ।
मणुयतिरियाणुपुव्वी, दुब्भगणादेज्ज अजसयं ॥266॥

देसे तदियकसाया, तिरिया उज्जोवणीचतिरियगदी ।
छट्ठे आहारदुगं, थीणतियं उदयवोच्छिण्णा ॥267॥

अपमत्ते सम्मत्तं, अंतिमतियसंहदीयऽपुव्वम्हि ।
छच्चेव णोकसाया, अणियट्टीभागभागेसु ॥268॥

वेदतिय कोहमाणं, मायासंजलणमेव सुहुमंते ।
सुहुमो लोहो संते, बज्जं णारायणारायं ॥269॥

खीणकसाय दुचरिमे, णिद्दा पयला य उदयवोच्छिण्णा ।
णाणंतराय-दसयं, दंसणचत्तारि चरिमम्हि ॥270॥

तदियेक्क-बज्जणिमिणं, थिरसुहसरगदिउरालतेजदुगं ।
संठाणं वण्णागुरुचउक्क पत्तेय जोगिम्हि ॥271॥

तदियेक्कं मणुवगदी, पंचिंदियसुभगतसतिगादेज्जं ।
जसतित्थं मणुवाऊ, उच्चं च अजोगचरिमम्हि ॥272॥

णट्ठा य रायदोसा, इंदियणाणं च केवलिम्हि जदो ।
तेण दु सादासादज सुहदुक्खं णत्थि इंदियजं ॥273॥

समयट्ठिदिगो बंधो, सादस्सुदयप्पिगो जदो तस्स ।
तेण असादस्सुदओ, सादसरूवेण परिणमदि ॥274॥

एदेण कारणेण दु, सादस्सेव दु णिरंतरो उदओ ।
तेणासादणिमित्ता, परीसहा जिणवरे णत्थि ॥275॥

सत्तरसेक्कारखचदुसहियसयं सगिगिसीदि छदुसदरी ।
छावट्ठि-सट्ठि-णवसगवण्णास दुदालबारुदया ॥276॥

पंचेक्कारस-बाबीसट्ठारसपंच-तीस-इगिछादालं ।
पण्णं छप्पण्णं बितिपणसट्ठि असीदि दुगुणपणवण्णं ॥277॥

उदयस्सुदीरणस्स य, सामित्तादो ण विज्जदि विसेसो ।
मोत्तूण तिण्णिठाणं, पमत्त जोगी अजोगी य ॥278॥

तीसं बारस उदयुच्छेदं केवलिणमेकदं किच्चा ।
सादमसादं च तहिं, मणुवाउगमवणिदं किच्चा ॥279॥

अवणिदतिप्पयडीणं, पमत्तविरदे उदीरणा होदि ।
णत्थित्ति अजोगिजिणे, उदीरणा उदयपयडीणं ॥280॥

पण णव इगि सत्तरसं, अट्ठट्ठ य चदुर छक्क छच्चेव ।
इगि दुग सोलुगदालं, उदीरणा होंति जोगंता ॥281॥

सत्तरसेक्कारखचदुसहियसयं सगिगिसीदि तियसदरी ।
णवतिण्णिसट्ठि सगछक्कवण्ण चउवण्णमुगुदालं ॥282॥

पंचेक्कारसबाबीसट्ठारस पंचतीस इगिणवदालं ।
तेवण्णेक्कुणसट्ठी, पणछक्कड सट्ठि तेसीदि ॥283॥

गदियादिसु जोग्गाणं, पयडिप्पहुदीणमोघसिद्धाणं ।
सामित्तं णेदव्वं, कमसो उदयं समासेज्ज ॥284॥

गदिआणु आउउदओ, सपदे भूपुण्णबादरे ताओ ।
उच्चुदओ णरदेवे, थीणतिगुदओ णरे तिरिये ॥285॥

संखाउगणरतिरिए, इंदियपज्जत्तगादु थीणतियं ।
जोग्गमुदेदुं वज्जिय, आहार-विगुव्वणुट्ठवगे ॥286॥

अयदापुण्णे ण हि थी, संढोवि य धम्मणारयं मुच्चा ।
थीसंढयदे कमसो णाणुचऊ चरिमतिण्णाणू ॥287॥

इगिविगल थावरचऊ, तिरिए अपुण्णो णरेवि संघडणं ।
ओरालदु-णरतिरिए, वेगुव्वदु-देवणेरयिए ॥288॥

तेउतिगूणतिरिक्खे सुज्जोवो बादरेसु पुण्णेसु ।
सेसाणं पयडीणं ओघं वा होदि उदओ दु ॥289॥

थीणतिथी-पुरिसूणा, घादी णिरयाउणीचवेयणियं ।
णामे सगवचिठाणं, णिरयाणू णारयेसुदया ॥290॥

वेगुव्वतेजथिर-सुहदुग-दुग्गदिहुंडणिमिण-पंचिंदी ।
णिरयगदि-दुब्भगागुरु-तसवण्णचऊ य वचिठाणं ॥291॥

मिच्छमणंतं मिस्सं, मिच्छादितिए कमा छिदी अयदे ।
बिदिय-कसाया-दुब्भगणादेज्ज-दुगाउणिरय-चऊ ॥292॥

बिदियादिसु छसु पुढविसु, एवं णवरि य असंजदट्ठाणे ।
णत्थि णिरयाणुपुव्वी, तिस्से मिच्छेव वोच्छेदो ॥293॥

तिरिये ओघो सुरणरणिरयाऊ-उच्च-मणुदुहार-दुगं ।
वेगुव्वछक्कतित्थं, णत्थि हु एमेव सामण्णे ॥294॥

थावरदुगसाहारणताविगिविगलूण ताणि पंचक्खे ।
इत्थिअपज्जत्तूणा ते पुण्णे उदयपयडीओ ॥295॥

पुंसंढूणित्थिजुदा, जोणिणिये अविरदे ण तिरियाणू ।
पुण्णिदरे थी थीणति, परघाददु, पुण्णउज्जोवं ॥296॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, उदयाधिकार (2) (गाथा 297 से 332)

सुरगदिदु-जसादेज्जं, आदीसंठाण-संहदीपणगं ।
सुभगं सम्मं मिस्सं, हीणा तेऽपुण्ण-संढजुदा ॥297॥

मणुवे ओघो थावर-तिरियादावदुग-एयवियलिंदी ।
साहरणिदराउतियं, वेगुव्वियछक्क परिहीणो ॥298॥

मिच्छमपुण्णं छेदो, अणमिस्सं मिच्छगादितिसु अयदे ।
बिदियकसायणराणू, दुब्भगणादेज्ज अज्जसयं ॥299॥

देसे तदियकसाया, णीचं एमेव मणुस-सामण्णे ।
पज्जत्ते वि य इत्थी वेदापज्जत्तपरिहीणो ॥300॥

मणुसिणि एत्थीसहिदा, तित्थयराहारपुरिससंढूणा ।
पुण्णिदरेव अपुण्णे सगाणुगदिआउगं णेयं ॥301॥

मणुसोघं वा भोगे, दुब्भगचउणीचसंढथीणतियं ।
दुग्गदितित्थमपुण्णं, संहदिसंठाणचरिमपणं ॥302॥

हारदुहीणा एवं, तिरिये मणुदुच्चगोदमणुवाउं ।
अवणिय पक्खिव णीचं, तिरियदु तिरियाउ उज्जोवं ॥303॥

भोगं व सुरे णरचउणराउबज्जूण सुरचउसुराउं ।
खिवदेवे णेवित्थी, इत्थिम्मि ण पुरुसवेदो य ॥304॥

अविरदठाणं एक्कं, अणुद्दिसादिसु सुरोघमेव हवे ।
भवणति-कप्पित्थीणं असंजदे णत्थि देवाणू ॥305॥

तिरियअपुण्णं वेगे, परघादचउक्कपुण्णसाहरणं ।
एइंदिय-जसथीणति-थावरजुगलं च मिलिदव्वं ॥306॥

रिणमंगोवंग-तसं, संहदि-पंचक्खमेवमिह वियले ।
अवणिय थावरजुगलं, साहरणेयक्खमादावं ॥307॥

खिव तस-दुग्गदि-दुस्सरमंगोवंगं सजादिसेवट्टं ।
ओघं सयले साहरणिगि-विगलादावथावर दुगूणं ॥308॥

एयं वा पणकाये, ण हि साहारणमिणं च आदावं ।
दुसु तद्दुगमुज्जोवं, कमेण चरिमम्हि आदावं ॥309॥

ओघं तसे ण, थावरदुगसाहरणेयतावमथ ओघं
मणवयणसत्तगे ण हि, ताविगिविगलं च थावराणुचओ ॥310॥

अणुभयवचिवियलजुदा, ओघमुराले ण हारदेवाऊ ।
वेगुव्वछक्कणरतिरियाणु अपज्जत्तणिरयाऊ ॥311॥

तम्मिस्से पुण्णजुदा, ण मिस्सथीणतियसरविहायदुगं ।
परघादचओ अयदे, णादेज्जदु दुब्भगं ण संढिच्छी ॥312॥

साणे तेसिं छेदो, वामे चत्तारि चोद्दसा साणे ।
चउदालं वोच्छेदो, अयदे जोगिम्हि छत्तीसं ॥313॥

देवोघं वेगुव्वे, ण सुराणू पक्खिवेज्ज णिरयाऊ ।
णिरयगदिहुंडसंढं, दुग्गदि-दुब्भगचओ णीचं ॥314॥

वेगुव्वं वा मिस्से, ण मिस्स परघादसरविहायदुगं ।
साणे ण हुंडसंढं, दुब्भगणादेज्जअज्जसयं ॥315॥

णिरयगदिआउणीचं, ते खित्तयदेऽवणिज्ज थीवेदं ।
छट्ठगुणं वाहारे, ण थीणतियसंढ-थीवेदं ॥316॥

दुग्गदिदुस्सरसंहदि, ओरालदुचरिमपंचसंठाणं ।
ते तम्मिस्से सुस्सर, परघाददुसत्थगदि-हीणा ॥317॥

ओघं कम्मे सरगदि-पत्तेयाहारुरालदुग-मिस्सं ।
उवघादपणविगुव्वदुथीणतिसंठाणसंहदी णत्थि ॥318॥

साणे थीवेदछिदी, णिरयदुणिरयाउगं ण तियदसयं ।
इगिवण्णं पणवीसं, मिच्छादिसु चउसु वोच्छेदो ॥319॥

मूलौघं पुंवेदे, थावरचउ-णिरयजुगल-तित्थयरं ।
इगिविगलं थीसंढं, तावं णिरयाउगं णत्थि ॥320॥

इत्थीवेदे वि तहा, हारदु पुरिसूणमित्थिसंजुत्तं ।
ओघं संढे ण हि सुरहारदु-थी पुंसुराउ-तित्थयरं ॥321॥

तित्थयरमाणमायालोहचउक्कूणमोघमिह कोहे ।
अणरहिदे विगिविगलं, तावऽणकोहाणुथावरचउक्कं ॥322॥

एवं माणादितिए, मदिसुदअण्णाणगे दु सगुणोघं ।
वेभंगेवि ण ताविगिविगलिंदी थावराणुचऊ ॥323॥

सण्णाणपंचयादी, दंसणमग्गणपदोत्ति सगुणोघं ।
मणपज्जवपरिहारे, णवरि ण संढित्थि-हार-दुगं ॥324॥

चक्खुम्मि ण साहारणताविगिबितिजाइ थावरं सुहुमं ।
किण्हदुगे सगुणोघं, मिच्छे णिरयाणुवोच्छेदो ॥325॥

साणे सुराउसुरगदिदेवतिरिक्खाणु वोछिदी एवं ।
काओदे अयदगुणे, णिरयतिरिक्खाणुवोछेदो ॥326॥

तेउतिये सगुणोघं, णादाविगिविगलथावरचउक्कं ।
णिरयदुतदाउतिरियाणुगं णराणू ण मिच्छदुगे ॥327॥

भव्विदरुवसमवेदगखइये सगुणोघमुवसमे खयिये ।
ण हि सम्ममुवसमे पुण, णादि-तियाणू य हारदुगं ॥328॥

खाइयसम्मो देसो, णर एव जदो तहिं ण तिरियाऊ ।
उज्जोवं तिरियगदी, तेसिं अयदम्हि वोच्छेदो ॥329॥

सेसाणं सगुणोघं, सण्णिस्सवि णत्थि ताव साहरणं ।
थावर सुहुमिगिविगलं, असण्णिणोवि य ण मणुदुच्चं ॥330॥

वेगुव्व छ पण संहदि संठाण सुगमण सुभगआउतियं ।
आहारे सगुणोघं, णवरि ण सव्वाणुपुव्वीओ ॥331॥

कम्मे व अणाहारे, पयडीणं उदयमेवमादेसे ।
कहियमिणं बलमाहवचंदच्चिय णेमिचंदेण ॥332॥

बंधोदयसत्त्व अधिकार, सत्त्वाधिकार, अन्त्य मंगलाचरण (गाथा 333 से 357)

तित्थाहाराजुगवं, सव्वं तित्थं ण मिच्छगादितिए ।
तस्सत्त-कम्मियाणं, तग्गुणठाणं ण संभवदि ॥333॥

चत्तारिवि-खेत्ताइं, आउगबंधेण होइ सम्मत्तं ।
अणुवद-महव्वदाइं, ण लहइ देवाउगं मोत्तुं ॥334॥

णिरयतिरिक्खसुराउग सत्ते ण हि देससयलवदखवगा ।
अयद चउक्कं तु अणं, अणियट्टीकरण-चरिमम्हि ॥335॥

जुगवं संजोगित्ता, पुणोवि अणियट्टिकरणबहुभागं ।
बोलिय कमसो मिच्छं, मिस्सं सम्मं खवेदि कमे ॥336॥

सोलट्ठेक्किगिछक्कं, चदुसेक्कं बादरे अदो एक्कं ।
खीणेसोलसऽजोगे, बायत्तरि तेरुवत्तंते ॥337॥

णिरयतिरिक्खदु वियलं, थीणतिगुज्जोवतावएइंदी ।
साहरण सुहुमथावर, सोलं मज्झिमकसायट्ठं ॥338॥

संढित्थि छक्कसाया, पुरिसो कोहो य माण मायं च ।
थूले सुहुमे लोहो, उदयं वा होदि खीणम्हि ॥339॥

देहादीफस्संता, थिरसुहसरसुरविहायदुग-दुभगं ।
णिमिणाजसऽणादेज्जं, पत्तेयापुण्ण अगुरुचऊ ॥340॥

अणुदयतदियं णीचमजोगिदुचरिमम्मि सत्तवोच्छिण्णा ।
उदयगबारणराणू, तेरस चरिमम्मि वोच्छिण्णा ॥341॥

णभतिगिणभइगि दो दो, दस दस सोलट्ठगादिहीणेसु ।
सत्ता हवंति एवं, असहायपरक्कमुद्दिट्ठं ॥342॥

खवणं वा उवसमणे, णवरि य संजलणपुरिसमज्झम्हि ।
मज्झिम दो दो कोहादीया कमसोवसंता हु ॥343॥

णिरयादिसु पयडिट्ठिदि-अणुभागपदेसभेदभिण्णस्स ।
सत्तस्स य सामित्तं, णेदव्वमिदो जहाजोग्गं ॥344॥

तिरिए ण तित्थसत्तं; णिरयादिसु तिय चउक्क चउ तिण्णि ।
आऊणि होंति सत्ता, सेसं ओघादु जाणेज्जो ॥345॥

ओघं वा णेरइये ण सुराऊ तित्थमत्थि तदियोत्ति ।
छट्ठित्ति मणुस्साऊ तिरिए ओघं ण तित्थयरं ॥346॥

एवं पंचतिरिक्खे, पुण्णिदरे णत्थि णिरयदेवाऊ ।
ओघं मणुसतियेसु वि अपुण्णगे पुण अपुण्णेव ॥347॥

ओघं देवे ण हि णिरयाऊ सारोत्ति होदि तिरियाऊ ।
भवणतिय-कप्पवासिय-इत्थीसु ण तित्थयरसत्तं ॥348॥

ओघं पंचक्ख-तसे, सेसिंदियकायगे अपुण्णं वा ।
तेउ-दुगे ण णराऊ सव्वत्थुव्वेल्लणावि हवे ॥349॥

हारदु सम्मं मिस्सं, सुरदुगणारयचउक्कमणुकमसो ।
उच्चागोदं मणुदुगमुव्वेल्लिज्जंति जीवेहिं ॥350॥

चदुगदिमिच्छे चउरो, इगिविगले छप्पि तिण्णि तेउदुगे ।
सिय अत्थि णत्थि सत्तं, सपदे उप्पण्णठाणेवि ॥351॥

पुण्णेकारसजोगे, साहारयमिस्सगे वि सगुणोघं ।
वेगुव्वियमिस्सेवि य, णवरि ण माणुसतिरिक्खाऊ ॥352॥

ओरालमिस्सजोगे, ओघं सुरणिरयआउगं णत्थि ।
तम्मिस्स वामगे ण हि, तित्थं कम्मे वि सगुणोघं ॥353॥

वेदादाहारोत्ति य, सगुणोघं णवरि संढ थी-खवगे ।
किण्हदुगसुहतिलेस्सियवामेवि ण तित्थयरसत्तं ॥354॥

अभव्वसिद्धे णत्थि हु, सत्तं तित्थयरसम्ममिस्साणं ।
आहारचउक्कस्सवि, असण्णिजीवे ण तित्थयरं ॥355॥

कम्मेवाणाहारे, पयडीणं सत्तमेव आदेसे ।
कहियमिणं बलमाहवचंदच्चिय-णेमिचंदेण ॥356॥

सो मे तिहुवणमहियो, सिद्धो बुद्धो णिरंजणो णिच्चो ।
दिसदु वरणाणलाहं, बुहजणपरिपत्थणं परमसुद्धं ॥357॥

गोम्मटसार जीवकाण्ड मूल गाथा (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Jivkand Mool Gatha (Acharya Nemichandra)
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
बृहद् द्रव्य संग्रह मूल गाथा (आचार्य नेमिचन्द्र) | Brihad Dravyasangrah Mool Gatha (Acharya Nemichandra)
अनुयोग सूची: अनुयोग अनुसार ग्रन्थ (अ से ज्ञ)
गोम्मटसार कर्मकाण्ड गाथा एवं सरलार्थ (आचार्य नेमिचन्द्र) | Gommatsar Karmakand Gatha Evam Saralarth (Acharya Nemichandra)
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z
गाथा सूची - अकारादि क्रम (अ से ज्ञ) | Gatha Suchi A to Z