शाखाचार (विवाह) (जैन विधि विधान) | Shakhachar (Vivah)

शाखाचार

वर और कन्या पक्ष के लोगों द्वारा पढा जायें।

(दोहा)
वन्दों देव युगादि जिन, गुरु गणेश के पाँय।
सुमरूं देवी शारदा, ऋद्धि सिद्धि वरदाय॥१॥

अब आदिश्वर कुमर को, सुनियो ब्याह विधान।
विघन विनाशक पाठ हैं, मंगल मूल महान्॥२॥

इस ही भारत क्षेत्र में, आरज खण्ड मंझार।
सुख सों बीते तीन युग, शेष समय की वार॥३॥

चौदह कुलकर अवतरे, अन्तिम नाभि नरेश।
सब भूपन में तिलक सम, कौशलपुर परवेश॥४॥

मरुदेवी राणी प्रगट, शुभ लक्षण आधार।
तिनके तीर्थकर भये, प्रथम ऋषभ अवतार॥५॥

स्वामि स्वयंभू परम गुरु, वयं बुद्ध भगवान्।
इन्द्र चन्द्र पूजत चरण, आदि पुरुष परिमान॥६॥

तीन लोक तारन तरन, नाम विरद विख्यात।
गुण अनन्त आधार प्रभु, जगनायक जगतात॥७॥

जनमत ब्याह उछाह में, शुभ कारज की आदि।
पहिले पूज्य मनाइये, विनशै विघन विनाश॥८॥

सकल सिद्धि सुख सम्पदा, सब मन-वांछित होय।
तीन लोक तिहुँकाल में, और न मंगल कोय॥९॥

इस मंगल को भूलि के, करै और से प्रीति।
ते अजान समझें नहीं, उत्तम कुल की रीति॥१०॥

नाभि नरेश्वर एक दिन, कियो मनोरथ सार।
आदि पुरुष परणाइये, बोले सुबुधि विचार॥११॥

अहो कुमर तुम जगत् गुरु, जगत्पूज्य गुणधाम।
जन्मे योग त्रिलोक सब, कहें हमें गुरु नाम॥१२॥

तातें नहीं उल्लंघने मेरे वचन कुमार।
ब्याह करो आशा भरो, चलै गृहस्थाचार॥१३॥

सुनके वचन सुतात के, मुसकाये जिन चन्द।
तब नरेश जानी सही, राजी ऋषभ जिनन्द॥१४॥

बेटी कच्छ सुकच्छ की, नन्द सुनन्दी नाम।
अगुण रूप गुण आगरी, मांगी बहु गुण धाम॥१५॥

उभय पक्ष आनन्द भयो, सब जग बढ्यो उछाह।
लग्न महूरत शुभ घड़ी, रोप्यो ऋषभ विवाह॥१६॥

खान- पान सन्मान विधि, उचित नाम प्रकाश।
सन्तोषे पोषे स्वजन, योग्य वचन मुख भास॥१७॥

गज तुरंग वाहन विविध, बनी बरात अनूप।
रथ में राजत ऋषभ जिन, संग बराती भूप॥१८॥

नाचें देवी अप्सरा, सब रस पोषें सार।
मंगल गावें किन्नरी, देव करें जयकार॥१९॥

मंगलीक बाजे बजें, बहु विधि श्रवण सुहाहिं।
नरनारी कौतुक निरख, हरषैं अंगना मांहि॥२०॥

आदि देव दूल्हा जहां, पायन इन्द्र महान्।
तिस बरात महिमा कहन, समरथ कौन सुजान॥२१॥

आगे आये लेन को, कच्छ सुकच्छ नरेश।
विविध भेट देके मिले, उर आनन्द विशेष॥२२॥

रतन पौल पहुँचे ऋषभ, तोरण घण्टा द्वार।
रतन फूल वरषें घने, चित्र विचित्र अपार॥२३॥

चोरी मण्डप जगमगे, बहुविधि शोभे ऐन।
चारों दिश चिलकें परे, कंचन कलश रु बैन॥२४॥

मोती झालर झूमका, झलके हीरा होर।
मानो आनन्द मेघ की, झरी लगी चहुँ ओर॥२५॥

वर कन्या बैठे जहां देखत उपजे प्रीत।
पिक बैनी मृग लोचनी, कामिन गावें गीत॥२६॥

कन्यादान विधान विधि, और उचित आचार।
यथायोग्य व्यवहार सब, कीनों कुल अनुसार॥२७॥

इह विधि विविध उछाह सों, भये मंगलाचार।
कीनी सज्जन वीनती, शोभा दिपे अपार॥२८॥

हर्षित नाभि नरेश मन, हर्षित कच्छ- सुकच्छ।
मरु देवी आनन्द थयो, हर्षे परिजन पच्छ॥२९॥

यह विवाह मंगल महा, पढ़त बढ़त आनन्द।
सबको सुख सम्पति करो, नाभिराय कुलचन्द॥३०॥

वंश बेल बाढ़े सुखद, बढ़ै धर्म मर्याद।
वर कन्या जीवे सुथिर, ऋषभदेव परसाद॥३१॥


स्रोत: जैन विधि विधान (सं. पण्डित अभयकुमार जैन, अखिल भारतीय जैन युवा फैडरेशन), पृष्ठ १०० से १०१