बारह भावना | Barah Bhavana

बारह भावना

(छन्द : सखी)
मुनि सकलव्रती बड़भागी, भव भोगन तैं वैरागी।
वैराग्य उपावन माई, चिन्तैं अनुप्रेक्षा भाई॥
इन चिन्तत सम सुख जागैं, जिमि ज्वलन पवन के लागैं।
जब ही जिय आतम जानैं, तब ही जिय शिव सुख ठानैं॥

जोवन गृह गो धन नारी, हय गय जन आज्ञाकारी।
इन्द्रिय भोग छिन थाई, सुरधनु चपला चपलाई॥
सुर असुर खगाधिप जेते, मृग ज्यों हरि काल दले ते।
मणि मन्त्र तन्त्र बहु होई, मरतैं न बचावैं कोई॥

चहुँ गति दुःख जीव भरे हैं, परिवर्तन पञ्च करै हैं।
सब विधि संसार-असारा, यामैं सुख नाहिं लगारा॥
शुभ-अशुभ करम फल जेते, भोगे जिय एकहि तेते।
सुत दारा होय न सीरी, सब स्वारथ के हैं भीरी॥

जल पय ज्यौं जिय तन मेला, पै भिन्न-भिन्न नहिं भेला।
तो प्रकट जुदे धन धामा, क्यों ह्वै इक मिलि सुतरामा॥
पल रुधिर राध मल थैली, कीकस वसादि तैं मैली।
नव द्वार बहैं घिनकारी, अस देह करैं किम यारी॥

जो योगन की चपलाई, तातैं ह्वै आस्रव भाई।
आस्रव दुःखकार घनेरे, बुधिवन्त तिन्हें निरवेरे॥
जिन पुण्य-पाप नहिं कीना, आतम अनुभव चित दीना।
तिनही विधि आवत रोके, संवर लहि सुख अवलोके॥

निज काल पाय विधि झरना, तासों निज काज न सरना।
तप करि जो कर्म खिपावै, सोई शिवसुख दरसावै॥
किन हू न कर्‌यो न धरैं को, षट् द्रव्यमयी न हरै को।
सो लोक माहिं बिन समता, दुःख सहै जीव नित भ्रमता॥

अन्तिम ग्रीवक लौं की हद, पायो अनन्त विरियाँ पद।
पर सम्यग्ज्ञान न लाधौ, दुर्लभ निज में मुनि साधौ॥
जो भाव मोह तै न्यारे, दृग ज्ञान व्रतादिक सारे।
सो धर्म जबै जिय धारै तब ही सुख अचल निहारै॥

सो धर्म मुनिन करि धरिये, तिनकी करतूति उचरिये।
ताकों सुनिये भवि प्रानी, अपनी अनुभूति पिछानी॥


स्रोत: मङ्गल भक्ति सुमन (२०२४), पृष्ठ २९४ से २९५