श्री सप्त ऋषि पूजन - 1
स्थापना (छप्पय)
प्रथम नाम श्रीमन्व दुतिय स्वरमन्व ऋषीवर।
तृतीय मुनि श्री निचय सर्व सुन्दर चौथो वर॥
पंचम श्री जयवान विनयलालस षष्ठम भनि।
सप्तम जय मित्राख्य सर्व चारित्र-धाम गनि॥
ये सातों चारण-ऋद्धि-धर, करूँ तास पद थापना।
मैं पूजूँ मन वचन काय करि, जो सुख चाहूँ आपना॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादि चारणर्द्धिधर सप्तर्षीश्वराः! अत्र अवतर अवतर संवौषट्।
ॐ ह्रीं श्री मन्वादि चारणर्द्धिधर सप्तर्षीश्वराः! अत्र तिष्ठ तिष्ठ ठः ठः।
ॐ ह्रीं श्री मन्वादि चारणर्द्धिधर सप्तर्षीश्वराः! अत्र मम् सन्निहितो भव भव वषट्।
(हरिगीतिका)
शुभ-तीर्थ-उद्भव-जल अनूपम, मिष्ट शीतल लायकैं।
भव-तृषा-कंद-निकंद-कारण, शुद्ध घट भरवायकैं॥
मन्वादि चारण-ऋद्धि-धारक, मुनिनकी पूजा करूँ।
ता करें पातक हरें सारे, सकल आनन्द विस्तरूँ॥
ॐ ह्रीं श्री मन्व-स्वरमन्व-निचय-सर्वसुन्दर-जयवान-विनयलालस-जयमित्राख्य चारणर्द्धिभ्यो जन्म-जरा-मृत्युविनाशनाय जलं निर्वपामीति स्वाहा।
श्रीखण्ड कदलीनन्द केशर, मन्द-मन्द घिसायकैं।
तसु गन्ध प्रसरित दिग-दिगन्तर, भर कटोरी लायकैं॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो संसारताप विनाशनाय चंदनं निर्वपामीति स्वाहा।
अति धवल अक्षत खण्ड-वर्जित, मिष्ट राजत भोग के।
कलधौत-थारा भरत सुन्दर, चुनित शुभ उपयोग के॥
मन्वादि चारण-ऋद्धि-धारक, मुनिनकी पूजा करूँ।
ता करें पातक हरें सारे, सकल आनन्द विस्तरूँ॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो अक्षयपद प्राप्ताय अक्षतं निर्वपामीति स्वाहा।
बहु-वर्ण सुवरण-सुमन आछै, अमल कमल गुलाब के।
केतकी चंपा चारु मरुआ, चुने निज कर चावके॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो कामबाण विनाशनाय पुष्पं निर्वपामीति स्वाहा।
पकवान नाना भाँति चातुर, रचित शुद्ध नये-नये।
सदमिष्ट लाडू आदि भर बहु, पुरट के थारा लये॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो क्षुधारोग विनाशनाय नैवेद्यं निर्वपामीति स्वाहा।
कलधौत-दीपक जड़ित नाना, भरित गोघृत-सारसों।
अतिज्वलित जग-मग ज्योति जाकी, तिमिर नाशन हारसों॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो मोहान्धकार विनाशनाय दीपं निर्वपामीति स्वाहा।
दिक्-चक्र गन्धित होत जाकर, धूप दश अंगी कही।
सो लाय मन-वच-काय शुद्ध, लगाय कर खेहूँ सही॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो अष्टकर्म दहनाय धूपं निर्वपामीति स्वाहा।
वर दाख खारक अमित प्यारे, मिष्ट चुष्ट चुनायकैं।
द्रावडी दाडिम चारु पुंगी, थाल भर-भर लायकैं॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो मोक्षफल प्राप्तये फलं निर्वपामीति स्वाहा।
जल गन्ध अक्षत पुष्प चरुवर, दीप धूप सु लावना।
फल ललित आठौं द्रव्य-मिश्रित, अर्घ्य कीजे पावना॥मन्वादि.॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो अनर्घपद प्राप्तये अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा।
जयमाला
(घत्ता)
वन्दूँ ऋषिराजा, धर्म-जहाजा, निज-पर-काजा करत भले।
करुणा के धारी, गगन-विहारी दुःख-अपहारी भरम दले॥
काटत जम-फन्दा, भवि-जन वृन्दा, करत अनन्दा चरणन में।
जो पूजैं ध्यावैं, मंगल गावैं, फेर न आवैं भव-वन में॥
(पद्धरी छन्द)
जय श्रीमनु मुनिराजामहन्त, त्रस थावर की रक्षा करन्त।
जय मिथ्या-तम-नाशक पतंग, करुणा रस-पूरित अंग-अंग॥
जय श्रीस्वरमनु अकलंकरूप, पद-सेव करत नित अमर-भूप।
जय पंच अक्ष जीते महान्, तप तपत देह कंचन-समान॥
जय निचय सप्त तत्त्वार्थ भास, तप-रमातनों तन में प्रकाश।
जय विषय-रोध सम्बोध भान, परणति के नाशन अचल ध्यान॥
जय जयहिं सर्वसुन्दर दयाल, लखि इन्द्रजालवत जगत्-जाल।
जय तृष्णाहारी रमण राम, निज-परणति में पायो विराम॥
जय आनन्दघन कल्याणरूप, कल्याण करत सबकौ अनूप।
जय मद-नाशन जयवानदेव, निरमद विरचित सब करत सेव॥
जय जयहिं विनय लालस अमान, सब शत्रु मित्र जानत समान।
जय कृशित-काय तप के प्रभाव, छवि छटा उड़ति आनन्द दाय॥
जय मित्र सकल जग के सुमित्र, अनगिनत अधम कीने पवित्र।
जय चन्द्र-वदन राजीव नैन, कबहूँ विकथा बोलत न बैन॥
जय सातों मुनिवर एक संग, नित गगन-गमन करते अभंग।
जय आये मथुरापुर मँझार, तहँ मरी रोग को अति प्रचार॥
जय-जय तिन चरणनि के प्रसाद, सब मरी देवकृत भई वाद।
जय लोक करे निर्भय समस्त, हम नमत सदा नित जोड़ हस्त॥
जय ग्रीष्म-ऋतु पर्वत मंझार, नित करत आतापन योगसार।
जय तृषा-परिषह करत जेर, कहूँ रंच चलत नहिं मन सुमेर॥
जय मूल अठाइस गुणनधार, तप उग्र तपत आनन्दकार।
जय वर्षा-ऋतु में वृक्ष तीर, तहं अति शीतल झेलत समीर॥
जय शीतकाल चौपट मंझार, कै नदि सरोवर तट विचार।
जय निवसत ध्यानारूढ़ होय, रंचक नहीं भटकत रोम कोय॥
जय मृतकासन व्रजासनीय, गौदूहन इत्यादिक गनीय।
जय आसन नाना भांति धार, उपसर्ग सहत ममता निवार॥
जय जपत तिहारो नाम कोय, लख पुत्र पौत्र कुल वृद्धि होय।
जय भरे लक्ष अतिशय भण्डार, दारिद्रतनो दुःख होय छार॥
जय चोर अग्नि डाकिन पिशाच, अरु ईति भीति सब नसत साँच।
जय तुम सुमरत सुख लहत लोक, सुर असुर नमत पद देत धोक॥
(रोला)
ये सातों मुनिराज, महातप लछमी धारी।
परमपूज्य पद धरैं सकल जग के हितकारी॥
जो मन वच तन शुद्ध होय सेवे ओ ध्यावै।
सो जन ‘मनरंगलाल’, अष्ट ऋद्धिनकौं पावै॥
(दोहा)
नमन करत चरनन परत, अहो गरीब निवाज।
पंच परावर्तननितैं, निरवारो ऋषिराज॥
ॐ ह्रीं श्री मन्वादिचारणसप्तर्षिभ्यो अनर्घ्यपदप्राप्तये जयमाला पूर्णार्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा।
(पुष्पांजलिं क्षिपेत्)
Artist: पण्डित रंगलाल जी
स्रोत: करलो जिनवर की पूजन (पंडित सदासुख ग्रन्थमाला, अजमेर), पृष्ठ २५२ से २५५
स्रोत: पूजन-पाठ-प्रदीप (सातवां संस्करण, देहली), पृष्ठ १२१ से १२४