श्री सम्भवनाथ जिन पूजन (कवि राजमल पवैया) | Shri Sambhavanath Jin Pujan (Rajmal Pavaiya)

श्री सम्भवनाथ जिन पूजन

वर्तमान हुंडावसर्पिणी कर्मभूमि शुभ चौथा काल।
तृतिय तीर्थंकर श्री संभवनाथ सुसेना मां के लाल॥
मगधदेश श्रावस्ती नगरी के राजा जितारिनन्दन।
मति श्रुत अवधि ज्ञान के धारी जन्मे स्वामी संभवजिन॥
निज पुरुषार्थ स्वबल के द्वारा तुमने पाया केवलज्ञान।
चारघातिया की सैंतालीस प्रकृतियों का करके अवसान॥
चऊँ अघाति की सोलह क्रूर प्रकृति नाशी अरहन्त हुए।
त्रेसठ कर्म प्रकृतियाँ छयकर वीतराग भगवन्त हुए॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्र अत्र अवतर अवतर संवौषट्, श्री संभवनाथजिनेन्द्र अत्र तिष्ठ तिष्ठ ठ ठः, श्री संभवनाथजिनेन्द्र अत्र मम् सन्निहितो भव-भव वषट्।

स्वानुभूति वैभव का निर्मल सलिल सातिशय जल भरलूँ।
निज स्वभाव की निर्मलता से मैं शुद्धत्व प्राप्त करलूँ॥
संभव जिनका संभवतः निज अन्तर में दर्शन करलूँ।
तो भव भय हर कर हे स्वामी मुक्ति लक्ष्मी को वरलूँ॥१॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय जन्मजरामृत्यु विनाशनाय जलं नि।

स्वानुभूति वैभव का शीतल चंदन मैं चर्चित करलूँ।
निज स्वभाव की शीतलता से मैं सिद्धत्व प्राप्त करलूँ॥संभव.॥२॥

भव भय को हरने वाला सम्यक्दर्शन अति पावन।
शिव सुख को करने वाला सम्यक्त्व परम मन भावन॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय संसारताप विनाशनाय चंदनं नि।

स्वानुभूति वैभव के उत्तम उज्ज्वल अक्षत चित धरलूँ।
निज स्वभाव की उज्ज्वलता से मैं आत्मत्वप्राप्त करलूँ॥संभव.॥३॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्रायअक्षयपद प्राप्ताये अक्षतं नि.।

स्वानुभूति वैभव के कोमल नव प्रसून उर में धरलूँ।
निज स्वभाव की मृदुसुवाससेनिज शीलत्व प्राप्तकरलूँ॥संभव.॥४॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय कामबाण विध्वंसनाय पुष्पं नि.।

स्वानुभूति वैभव के पावन चरु पवित्र निज में धरलूँ।
निज स्वभाव की शुद्धवृत्ति से पर प्रवृत्तिका क्षयकरलूँ॥संभव॥५॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय क्षुधारोगविनाशनाय नैवेद्यं नि।

स्वानुभूति वैभव प्रकाश् से अन्तर ज्योतिर्मय कर लूँ।
निजस्वभाव के ज्ञानदीप से मैं अज्ञान तिमिर हर लूँ॥संभव॥६॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय मोहान्धकार विनाशनाय दीपं नि।

स्वानुभूति वैभव की शुचिमय ध्यान धूप उर में धरलूँ
निजस्वभाव के पूर्ण ध्यान से अष्टकर्म रिपु को हर लूँ॥संभव॥७॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय अष्टकर्म विनाशनाय धूप नि।

स्वानुभूति वेभव के पावन शिवफल अन्तर में भर लूँ।
निज स्वभाव अवलंबन द्वारा मैं मोक्षत्व प्राप्त करलूँ॥संभव॥८॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय महामोक्षफल प्राप्तये फल नि स्वाहा।

स्वानुभूति वैभवमय दर्शन ज्ञान चरित्र हृदय धर लूँ।
चित्स्वभावमय समयसारवैभव का स्वत्व प्राप्त करलूँ॥संभव.॥९॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथजिनेन्द्राय अनर्घ पद प्राप्तये अर्घ्यं नि।

श्री पंचकल्याणक

नव बारह योजन की नगरी रचकर धनपति मग्न हुआ।
गर्भ पूर्व छह मास रत्न बरसा कर इन्द्र प्रसन्न हुआ॥
“अप्पा से परमप्पा” जिनके उर में भाव समाया।
पर पदार्थ से निमिष मात्र में उसने राग हटाया॥
ग्रैवेयक से आये मात सुसेना का उर धन्य हुआ।
फागुन शुक्ल अष्टमी को संभव प्रभु का शुभ स्वप्न हुआ॥१॥

ॐ ह्रीं फागुन शुक्ल अष्टम्यां गर्भकल्याण प्राप्तये श्री संभवनाथ जिनेन्द्राय अर्घ्यं नि.।

कार्तिक शुक्ल पूर्णिमा के दिन श्रावस्ती में जन्म हुआ।
नृप जितारि मन में हर्षाये तिहुँ जग में आनन्द हुआ॥
मेरु सुदर्शन पांडुकवन में संभव प्रभु का न्हवन हुआ।
एक सहस्र अष्ट कलशों में क्षीरोदधि आगमन हुआ॥२॥

ॐ ह्रीं कार्तिक शुक्ल पूर्णिमायां जन्मकल्याण प्राप्तये श्री संभवनाथ जिनेन्द्राय अर्घ्यं नि।

मगसिर शुक्ल पूर्णिमा को ही जब उर में वैराग्य हुआ।
राज्य सम्पदा को ठुकराया वस्त्राभूषण त्याग हुआ॥
संभव प्रभु को लौकान्तिक देवों का शत शत नमन हुआ।
गये सहेतुक वन में हर्षित पंच महाव्रत ग्रहण हुआ॥३॥

ॐ ह्रीं मगसिरशुक्ल पूर्णिमायां तपोमंगलप्राप्ताय श्री संभवनाथजिनेन्द्राय अर्घ्यं नि।

कार्तिक कृष्ण चतुर्थी तक प्रभु चौदह वर्ष रहे छद्मस्थ।
केवलज्ञान लक्ष्मी पाई चार घातिया करके ध्वस्त॥
समवशरण में जग जीवों के अन्धकार का नाश हुआ।
संभव जिनकी दिव्य प्रभा से सम्यग्ज्ञान प्रकाश हुआ॥४॥

ॐ ह्रीं कार्तिककृष्ण चतुर्थीदिने ज्ञानकल्याणप्राप्ताय श्री संभवनाथ जिनेन्द्राय अर्घ्यं नि।

धवलदत्त शुभ कूट शिखरजी अन्तिमशुक्ल स्वध्यान किया।
संभवजिन ने हो अयोगकेवली परम निर्वाण लिया॥
शेष अघाति कर्म सब क्षय कर पदसिद्धत्व महान् लिया।
जय जय संभवनाथ सुरों ने मंगल मोक्षकल्याण किया॥

ॐ ह्रीं चैत्रशुक्लषष्ठीदिने मोक्षकल्याणप्राप्ताय श्रीसंभवनाथजिनेन्द्राय अर्घ्यं नि.।

अंतर्मन निग्रंथ नहीं तो फिर सच्चा निग्रंथ नहीं।
बाह्य क्रिया कांडों से होता इस भव दुख का अंत नहीं॥

जयमाला

सर्व लोक जित सर्व दोषहर सदानंद सागर सर्वेश।
संभवनाथसुधी संवरमय स्वयं बुद्ध सौभागी स्वेश॥१॥

इक्ष्वाकुकुल भूषण स्वामी न्यायवान अति परम उदार।
अश्व चिह्न चरणों में शोभित स्वर्गों से आता श्रृंगार॥२॥

भव तन भोग भोगते स्वामी पूरी यौवन वय बीती।
एक दिवस नभ में देखी छाया बदली की छवि रीती॥३॥

मेघ विनाश देखकर उरमें नश्वरता का भान हुआ।
राज्य, पाट, पुर, वैभव त्यागा वन की ओर प्रयाणहुआ॥४॥

एक सहस्त्र नृपों के संग में तुमने जिन दीक्षाधारी।
पंच मुष्टि कच लोच किया प्रभु लिए महाव्रत सुखकारी॥५॥

नृप सुरेन्द्र गृह किया पारणा पंचाश्चर्य हुए तत्क्षण।
मौन तपस्या वर्ष चतुर्दश में जा पूर्ण हुई भगवन॥६॥

समवशरण में द्वादश सभाभरी जग का कल्याण किया।
सकल जगत् ने देव आपका उपदेशामृत पान किया॥७॥

शक्ति रूप से सभी जीव है ज्ञान स्वभावी सिद्ध समान।
व्यक्त रूप से जो हो जाता वही कहाता सिद्ध महान्॥८॥

जो निजात्म को ध्याता आया वह बन जाता है भगवान्।
जो विभाव में रत रहता है वह दुखिया संसारी प्राण॥९॥

पुण्य पाप दोनों विभाव हैं इनको जानो ज्ञाता बन।
पुण्य पाप के खेल जगत् में देखे केवल दृष्टा बन॥१०॥

इनमें राग द्वेष मत करना समता भाव हृदय धरना।
मोह ममत्व नाश कर प्राणी अघमिथ्यात्व तिमिर हरना॥११॥

यह उपदेश हृदय में धारूँ निज अनुभव महिमा आये।
अनुभव की हरियाली सावन भादों सी उर में छाये॥१२॥

देवालय में देव नहीं है मनमंदिर में देव है।
अंतर्मुख हो देख स्वयं तू महादेव स्वयमेव है॥
पाँचों इन्द्रिय वश में करके चार कषायें मंद करूँ।
मन कपि की चंचलता रोकूँ उर में निज आनंद भरूँ॥१३॥

सम्यक् दर्शन को धारण कर ग्यारह प्रतिमाएँ धारूँ।
क्रमक्रम से इनका पालन कर श्रेष्ठ महाव्रत स्वीकारूँ॥१४॥

इस प्रकार प्रभु पथपर चलकर निज स्वरूप पाजाऊँगा।
निज स्वभाव के अनुभव से ही महामोक्ष पद पाऊँगा॥१५॥

ॐ ह्रीं श्री संभवनाथ जिनेन्द्राय पूर्णार्घ्यं नि।

संभव प्रभु के पद कमल भाव सहित उर धार।
मन वच तन जो पूजते वे होते भव पार॥

इत्याशीर्वाद:

जाप्यमंत्र-श्री संभवनाथ जिनेन्द्राय नम:।


Artist: कवि राजमल जी पवैया
स्रोत: जैन पूजांजलि (श्री रूपचन्द्र सुशीलाबाई दि. जैन ग्रंथमाला, विदिशा, १९९२), पृष्ठ १७९ से १८३