श्री ऋषभजयन्ती पूजन (कवि राजमल पवैया) | Shri Rishabhajayanti Pujan (Rajmal Pavaiya)

श्री ऋषभजयन्ती पूजन

जम्बूद्वीप सुभरत क्षेत्र में है उत्तरप्रदेश शुभ नाम।
सरयूतट पर नगर अयोध्या प्रभु की जन्मभूमि अभिराम॥
कर्मभूमि के प्रथम जिनेश्वर आदिनाथ मंगलदाता।
जो भी शरण आपकी आता सम्यकदर्शन प्रगटाता॥
वर्तमान चौबीसी के तीर्थंकर आदीश्वर भगवान्।
विनयसहित पूजनकरता हूँ निजस्वभाव को लूँ पहचान॥
ऋषभदेव के जन्मदिवस पर वृषभनाथ प्रभु को ध्याऊँ।
आदिब्रहा वृषभेश्वर जिनप्रभु महादेव के गुण गाऊँ॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्र अत्र अवतर अवतर संवौषट् अत्र तिष्ठ- तिष्ठ ठ’ ठ, अत्र मम सन्निहितो भव-भव वषट्।

शुद्धनीर प्रभु चरण चढाऊं जन्म जरादिक विनशाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानधन निजस्वभाव में आ जाऊँ।ऋषभ॥१॥

अपने स्वरूप में रहता तो यह प्राणी परमेश्वर होता।
ज्ञायक स्वभाव के आश्रय से यह जीव स्वभावेश्वर होता॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय जन्मजरामृत्यु विनाशनाय जलं नि।

सहज सुगन्धित चंदन लाऊं भवाताप सब विनशाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निजस्वभाव में आजाऊँ॥ऋषभ॥२॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय संसारताप विनाशनाय चन्दनं नि।

सर्वोत्तम भावों के अक्षत लाऊँ अक्षय पद पाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निजस्वभाव में आजाऊँ॥ऋषभ.॥३॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय अक्षयपद प्राप्ताय अक्षतं नि।

सुरतरु पुष्प सुवासित लाऊँ कामव्याधि सब विनशाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निजस्वभाव में आजाऊँ॥ऋषभ॥४॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय कामवाण विध्वंसनाय पुष्प नि।

पुण्यभाव नैवद्य त्याग कर क्षुधारोग पर जय पाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निज स्वभाव में आ जाऊँ॥ऋषभ॥५॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेवजिनेन्द्राय क्षुधारोगविनाशनाय नैवेद्य नि।

अन्तरतम के नाश हेतु हे नाथ ज्ञान दीपक लाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निजस्वभाव में आ जाऊँ॥ऋषभ॥६॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय मोहान्धकारविनाशनाय दीप नि।

अष्टकर्म की धूप जलाऊँ शुक्ल ध्यान अनुपम ध्याऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निजस्वभाव में आ जाऊँ॥ऋषभ॥७॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय अष्टकर्मविध्वंसनाय धूप नि।

महामोक्ष फल प्राप्त करूँ निश्चय रत्नत्रय उर लाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निज स्वभाव में आ जाऊँ॥ऋषभ॥८॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय महा मोक्षफलप्राप्तये फल नि।

शुद्धभाव का अर्घ्य बनाऊँ पद अनर्घ्य अविचल पाऊँ।
वीतराग विज्ञान ज्ञानघन निजस्वभाव में आ जाऊँ॥ऋषभ॥९॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभदेव जिनेन्द्राय अनर्घ पद प्राप्ताय अर्घ्यं नि.।

जो निश्चय को भूले भटके भी न कभी अपनाते हैं।
मोह, राग, द्वेषादि भाव से निज को जान न पाते हैं॥

जयमाला

ऋषभ देव जिनराज को नित प्रति करूँ प्रणाम।
भाव सहित पूजन करु पाऊँ निज ध्रुवधाम॥१॥

भोग भूमि का अन्त हुआ जब कल्पवृक्ष सब हुए विलीन।
ज्योति मद होते ही नभ में दृष्टित रवि शशि हुए प्रवीण॥२॥

चौदह कुलकर हुए जिन्हों से कर्म भूमि प्रारम्भ हुई।
अन्तिम कुलकर नाभिराय से नई दिशा आरम्भ हुई॥३॥

तृतीय काल के अन्त समय में भरत क्षेत्र को धन्य किया।
सर्वार्थसिद्धि से चयकर तुमने मरुदेवी उरवास लिया॥४॥

चैत्र कृष्ण नवमी को प्रात नगर अयोध्या जन्म लिया।
तब स्वर्गों में बजी बधाई जग ने जय जय गान किया॥५॥

सुरपति ने स्वर्णिम सुमेरु पर क्षीरोदधि अभिषेक किया।
पग में वृषभ चिह्न लखते ही वृषभनाथ यह नाम दिया॥६॥

लक्ष चुरासी वर्षों का होता पूर्वांग एक जानो।
लक्ष चुरासी पूर्वांग का होता एक पूर्व जानो॥७॥

लाख चुरासी पूर्व आयु थी धनुष पांच सौ पाया तन।
लाख तिरासी पूर्व राज्य कर हुए जगत् से उदास मन॥८॥

नीलांजना मरण लखते ही भव तन भोग उदास हुए।
कर चिन्तवन भावना द्वादश निज स्वभाव के पास हुए॥९॥

मात पिता से आज्ञा लेकर पुत्र भरत को राज्य दिया।
बाहुबली ने प्रभु आज्ञा से पोदनपुर का राज्य लिया॥१०॥

लौकांतिक सुर साधुवाद देने प्रभु चरणों में आये।
तपकल्याण मनाने को इन्द्रादिक सुर आ हर्षाये॥११॥

अन्य नृपति भी दीक्षित होने प्रभु के साथ गए वनवास।
वन में जाकर प्रभु ने दीक्षाधारी निज मे कियानिवास॥१२॥

दर्शन ज्ञान चरित्र नियम है, जो कि नियम से करने योग्य।
कारण नियम त्रिकाल शुद्ध ध्रुव, सहज स्वभाव आश्रय योग्य॥
एक सहस्त्र वर्ष तप करके निज स्वभाव का ध्यान किया।
पाप पुण्य परभाव नाशकर अद्भुत केवलज्ञान लिया॥१३॥

समवशरण रच इन्द्रसुरों ने किया अपूर्व ज्ञानकल्याण।
मोक्ष मार्ग संदेश आपने दिया जगत् को श्रेष्ठ प्रधान॥१४॥

भरत क्षेत्र में बन्द मोक्ष का मार्ग पुन प्रारम्भ किया।
पुत्र अनन्तवीर्य ने शिव पद पा यह क्रम आरम्भ किया॥१५॥

प्रभु ने एक लाख पूरब तक भरत क्षेत्र में किया विहार।
अष्टापद कैलाश शिखर से आप हुए भव सागर पार॥१६॥

योग निरोध पूर्ण करके प्रभु ने पाया पद निर्वाण।
सिद्ध स्वपद सिंहासन पाया वसु कर्मों का कर अवसान॥१७॥

वृषभसेन गणधर चौरासी गणधर में थे मुख्य प्रधान।
कर रचना अन्तमुहुर्त में द्वादशांग की हुए महान्॥१८॥

नाथ तत्त्व उपदेश आपका हम भी हृदयंगम कर लें।
आत्मतत्त्व निज की प्रतीति कर हम सब मिथ्यातम हरले॥१९॥

तज पर्याय दृष्टि दुखदायी द्रव्य दृष्टि ही बन जाये।
ध्रुव स्वरूप का अवलंबन ले सादि अनन स्वपद पाये॥२०॥

अपने अपने परिणामों के द्वारा पाये आत्म प्रकाश।
वीतराग निर्ग्रन्थ मार्ग का जागा है उर में विश्वास॥२१॥

ॐ ह्रीं श्री ऋषभनाथ जिनेन्द्राय पूर्णार्घ्यं नि।

ऋषभ जयन्ती पर्व की गूँज रही जयकार।
वीतराग जिनमार्ग ही एक जगत् में सार॥२२॥

इत्याशीर्वाद

जाप्ययन्त्र-ॐ ह्रीं श्री ऋषभनाथ जिनेन्द्राय नम


Artist: कवि राजमल जी पवैया
स्रोत: जैन पूजांजलि (श्री रूपचन्द्र सुशीलाबाई दि. जैन ग्रंथमाला, विदिशा, १९९२), पृष्ठ १३८ से १४१