श्री नैनागिरि जी सिद्ध क्षेत्र पूजन
(वीर छंद)
नैनागिरिजी सिद्ध क्षेत्र से, वरदत्तादि पंच ऋषिराज।
मुक्त हुये प्रभु समश्रेणी में, सिद्ध शिला पर रहे विराज॥
भेद ज्ञान का महामंत्र ले, आत्म ध्यान धर मुक्त हुये।
पंचपरावर्तन परिभ्रम तज, पंचमगति से युक्त हुये॥
पार्श्व प्रभु का समवशरण भी, इसी भूमि पर आया था।
धन्य - धन्य वे धर्मी श्रावक, जिनने लाभ उठाया था॥
स्वयं सिद्ध सब जीव जिनेश्वर, शुद्ध बुद्ध प्रभु आतमराम।
ऐसा बोध दिया भविजन को, कोटि-कोटि मैं करूँ प्रणाम॥
(दोहा)
रेशंदीगिरि तीर्थ कहूँ, या नैनागिरि तीर्थ।
ज्ञान-नैन मेरे खुले, प्रभु जी दो आशीष॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादिपंचऋषिवराः सहित श्री पार्श्वनाथ जिनेन्द्र! अत्र अवतर
अवतर संवौषट्। अत्र तिष्ठ तिष्ठ ठः ठः। अत्र मम सन्निहितो भव भव वषट्।
(मानव छंद)
चैतन्य मग्न मुद्रा लख, चैतन्य रसिक बन जाऊँ।
प्रभु देह-दृष्टि भव वर्धक, वो भूल न अब दुहराऊँ॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, निर्मल जल चरण चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्योसहित श्री पार्श्वनाथ जिनेन्द्राय
जन्मजरामृत्युविनाशनाय जलं निर्वपामीति स्वाहा।
चैतन्य भाव भवनाशी, ध्वनि सुनी तत्त्व पहचाना।
पंचेन्द्रिय विषयों में तो, भव-ताप सहे दुख नाना॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूं, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूं, चंदन चरणाग्र चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय भवाताप विनाशनाय चंदनं निर्वपामीति स्वाहा।
संयोग सभी क्षणभंगुर, चैतन्य भाव अविनाशी।
कभी हुआ स्वर्ग का वासी, पर मिली न शांति जरा सी॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, अक्षत चरणाग्र चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय अक्षय पद प्राप्तये अक्षतं निर्वपामीति स्वाहा।
विषयों की चिर अभिलाषा, किसकी कब पूर्ति हुई है?
संस्कार बिना की सुविधा, में मिलती शांति नहीं है॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, श्रद्धा से सुमन चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय कामबाण विध्वंशनाय पुष्पं निर्वपामीति स्वाहा।
यह क्षुधा-वेदनी नागिन, कभी तृप्त नहीं दिखती है।
कभी तृष्णा-खाई भरी क्या, तृप्ति तो अंदर ही है॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, नेवज चरणाग्र चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय क्षुधा रोग विनाशनाय नैवेद्यं निर्वपामीति स्वाहा।
हूँ ज्ञान मात्र ध्रुव ज्ञायक, जड़ देहादि से न्यारा।
यह ज्ञानकला जब जागे, पा जाऊँजगत् किनारा॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, चरणों में दीप चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय मोहांधकार विनाशनाय दीपं निर्वपामीति स्वाहा।
कर्मों के बंधन बांधे, हँस-हँस कर कर्म कमाये।
अब करूँ ज्ञान संचेतन, जिनध्वनि सुन साहस आये॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, यह धूप दशांगी चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ जिनेन्द्राय
अष्टकर्मदहनाय धूपं निर्वपामीति स्वाहा।
फल चारगती दुख पाये, सुख शांति कहीं न पाया।
भव बंधन अब न चाहूँ, मुझे पंचम भाव लुभाया॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूँ, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूँ, निर्मल फल चरण चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय मोक्षफल प्राप्तये फलं निर्वपामीति स्वाहा।
अब अर्घ्य चढ़ाऊँ ऐसा, जो पंचमगति पहुँचाये।
सब सिद्धों के स्वर में स्वर, मेरा प्रभु अब मिल जाये॥
श्री पार्श्वनाथ जिन वन्दूं, वरदत्तादि मुनि ध्याऊँ।
नैनागिरि तीरथ वन्दूं, भावों से अर्घ्य चढ़ाऊँ॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय अनर्घ्यपद प्राप्तये अर्घ्य निर्वपामीति स्वाहा।
जयमाला
(दोहा)
ऋषि मुनि यति साधू नमूँ, पद धारूँ निग्रंथ।
आतम परमातम लखूँ, चलूँ सहज शिवपंथ॥
(वीर छंद)
सम श्रेणी में सिद्ध प्रभु जी, सिद्धालय में रहे विराज।
उन सबको हम वंदन करते, हम भी पायें निज पद राज॥
पार्श्वनाथ तीर्थंकर प्रभु का, समवशरण यहाँ आया था।
दिव्य ध्वनि भी यहीं खिरी थी, अमृत यहीं बहाया था॥
श्री वरदत्तराय इन्द्रदत्त, श्री गुणदत्त अर सागरदत्त।
यहीं आपकी हुई साधना, ज्ञान-ध्यान में हुये प्रमत्त॥
भव तन भोगों से विरक्त हो, श्रेणी मांड हुये अरिहन्त।
इसी भूमि से मुक्तिश्री पा, सिर पर राज रहे भगवन्त॥
पर्वत पर पैंतीस जिनालय, अति सुंदर पावन अभिराम।
सत्रह जिन मंदिर नीचे हैं, जिन प्रतिमायें दिव्य ललाम॥
महावीर स्वामी जिन मंदिर, जल मंदिर कहलाता है।
पावापुर निर्वाण क्षेत्र की, ये ही याद दिलाता है॥
पार्श्वनाथ तीर्थंकर प्रतिमा, अन्तरमुखी विराज रही।
खडगासन नव हाथ है उन्नत, हमसे है कुछ बोल रही?
हे भविजन! मालूम तुम्हें क्या? तुम निगोद से आये हो।
नरकादिक चारों गतियों में, कष्ट अनन्ते पाये हो॥
आज हुये सैनी जैनी तुम, मोह-नींद से जग जाओ।
अपनी प्रभुता को पहचानो, और न अब तुम भरमाओ॥
सभी जीव परमात्म स्वरूपी, सिद्ध समान स्वभाव महान्।
शुद्धातम है नाम सभी का, मात्र जानना अपना काम॥
राग-द्वेष सब भाव औपाधिक, ये सब आते-जाते हैं।
अपने ज्ञान-रूप दर्पण में, मात्र झलक दिखलाते हैं॥
स्वपर प्रकाशक शक्ति हमारी, कभी न दूषित होती है।
रत्न समान स्फटिक मणि सम, ऐसी पावन ज्योति है॥
भेदज्ञान का महामंत्र ही, सच्ची शांति दिलाता है।
शत्रु-मित्र अब कोई न दिखता, ऐसा ज्ञान जगाता है॥
विषय-कषायों से बचने प्रभु, सिद्ध क्षेत्र पर हम आये।
आत्म साधना साधें ऐसी, मुक्ति श्री हम भी पायें॥
नैनागिरि में नैन हमारे, तत्त्व ज्ञान से खुल जायें।
जैसे सिद्ध प्रभू समतारस, पीते हम भी सुख पावें॥
मुनियों जैसा जीवन होवे, ज्ञान ध्यान में मग्न रहूँ।
महल, मसान मरन अर जीवन, कंचन काँच समान गिनूँ॥
कीच कनक में भेद न मानूँ, सबमें समता भाव धरूँ।
चक्रवर्ती इन्द्रादिक पद की, कभी कामना नहीं करूँ॥
इस तन का प्रभु कौन भरोसा, आज रहे या कल जावे।
परिणामों का भी न भरोसा, इन्द्रिय ज्ञान न संग जावे॥
ज्ञान मात्र जीवन है मेरा, रोम - रोम में वश जावे।
सपने में भी यही दिखावे, मोह - क्षोभ सब विनसावे॥
सच्चा सिद्ध क्षेत्र शुद्धातम, ध्यानी इससे सिद्ध हुये।
जिसको निज गौरव आ जावे, वही जगत् से मुक्त हुये॥
नैनागिर नयनाभिराम यह, क्षेत्र पार्श्व प्रभु को वंदन।
वरदत्तादि मुनीश हुये जो, सिद्ध हुये नित अभिनंदन॥
ॐ ह्रीं श्री नैनागिरिसिद्धक्षेत्रे वरदत्तादि पंच ऋषिराजेभ्यो सहित श्री पार्श्वनाथ
जिनेन्द्राय जयमाला पूर्णार्थ्यं निर्वपामीति स्वाहा।
(दोहा)
ज्ञान-नैन पावन हुये, दर्शत श्री जिनराज।
सिद्ध क्षेत्र में सिद्धि हो, पाऊँ सिद्ध समाज॥
(पुष्पांजलिं क्षिपामि)
Artist: पं. श्री राजेन्द्र कुमार जैन, जबलपुर
स्रोत: जिनेन्द्र पूजन
प्रूफरीडिंग बाकी है