सप्तऋषि पूजा (संस्कृत) | Saptrishi Puja (Sanskrit)

श्रीमत्सुरेन्द्र हिमवन्मुख निर्गताया, मुनि प्रसरिति चारु विनिर्गतायां,
स्नाताननेक विधि धर्म तरंगिकायां, योगीश्वराननघरलधरान्समर्च॥

ॐ ह्रीं दक्षिण योगीन्द्र स्थापनार्थं सुमनाञ्जलि क्षिपेत्।

॥ श्री दक्षिण योगीन्द्र पूजन प्रतिज्ञा।

त्रिपथगा यमुनाघनमर्मदा, प्रमृति पुण्य जलाश्रयजैर्जलैः।
सुजन चित्त मधुव्रत रंजित, गुरु पदाम्बुज युगममहंयजे। जलम्॥

सुरभिताखिल दिङ्मुख चंदन प्रभव चंदन सौरभहारिभिः।
परिमलोत्कट कुंकुम चंदनैश्चरणयोगुरु पूजनमारभे॥ चन्दनम्॥

विगत खंडमखंडितल प्रभैः कमलशैलजयर्बहुवासतैः।
अति नवैरिव पुण्यलवैभजे, पुरुषराश्रि सरोजयुगं शुभम्॥ अक्षतं॥

विकचनोत्तमवासविलंभितैरविकृतैर्भ्रमरालि निषेवितैः
शुचितरैः कुसुमैरहमदरात्-परिचरामि पदे परमं गुरोः॥ पुष्पम्॥

पुरट मंडन भाजनगैः शिवै, शशधरैघृतपूर सुपूरितैः।
अमृतजैरिव पिंड चयैर्यजे, मुनिवर क्रम पंकजमुत्तमम्॥ नैवेद्यं॥

मदित सुप्रमथोल्प्रमतारका-वलिकयेव सुदीपक मालया।
अरुण गगनरवांशुसमुज्ज्वलं, परिचरेम्बुज पाद युगं गुरोः। दीपन्॥

अग्निलैरप धूकृशानुजै, गगनजैर्वर धूप समुच्चयैः।
अगुरूजैर्हरिचंदन गंधिभिर्यतिपते पदवारिजमर्चये॥ धूपम्॥

नयन भृंग महोत्सव कारिभिः परिणतैः सुययौव विनिर्मितैः
मधुर चित्ररसैर्विशिधैफलैः कृतमनो विलयं जयमर्चये॥ फलम्॥

भिव्या सागर पार दर्शन वराः काष्ठान्वयोधोतिनः।
स्वानंदं परमंगताः कृततपो-ध्यानाः कृपाम्भोधनाः॥

येव प्राक्तनकर्म दाव दहने मेघामहेन्द्राभिधं
कीर्तिप्रामनुकंपयंतु गुरवा, पुष्पाञ्जलिः प्रार्थिताः॥ अर्घ्यं॥

इति दक्षिणयोगीन्द्र पूजा॥

॥ अथ वाम योगीन्द्रार्चनम्॥

योगार्कमोदय बलेन निहत्य दूरं, मोहान्धकारमखिलं नयनानुरोधं॥
यैः संयतैः सकल वस्तुमयो हि लोको, दृष्टस्त्वदंघ्रिपजनं वरमत्रकुर्वे॥

ॐ ह्रीं वाम योगीन्द्र स्थापनार्थं पुष्पाञ्जलि क्षिपेत्

॥ श्री वाम योगीन्द्र पूजन प्रतिज्ञा॥

परम गंधमनोहर शी करेव्याष्ट कं देयं॥ इति वाम योगीन्द्रपूजा॥
प्रथमः सुर मन्युश्च, श्रीमन्युर्हि द्वितीयकः॥
अन्य’ श्री निचयोनामा, तुरीयः सर्व सुन्दरः॥
पंचमो जयवान् ज्ञेयः षष्ठोविजय लालसः
सप्तमो जय मित्राख्यः सर्वे चरित्र सुन्दराः।
चारणर्द्धि सम रुद्धाः वसुवुर्यै मुनीश्वराः॥
स्थापयित्वा प्रपूज्येहं, तान्मुदा शांति हेतवे।
इत्युच्चार्य लिखितनां सप्तर्षिणामुपरि कुंकुमाक्षतानि विकिर्येत्॥

॥ अथ प्रत्येक पूजा॥

श्री सत्सुचारित्र विभूषितयं, तपोमुभावावृत व्योममानं।
आद्यं मुनिनां भव संख्यकानां, समाह्वयेत्तं सुरमन्यु संज्ञं॥

ॐ ह्रीं सुरमन्युषे अत्रावतरवतर संवौषट्। अत्र तिष्ठ तिष्ठ ठः ठः स्थापनं।
अत्र मम सन्निहितोभव २ वषट् सन्निधिकरणम्

ॐ ह्रीं सुरमन्यु ऋषये जलम्। गंधं, इत्यादि सर्वत्र प्रयोज्यं

नैकयतो यस्य बभूव लोको, निशमय सत्यतपोधनभ्य।
श्रीमन्त्यु र्ष्याख्य तथा द्वितीयं, तमाह्वये शांति करं नराणाम्॥

ॐ ह्रीं श्रीमन्त्यु ऋषये अत्रावतरवतर इत्यादिना स्थापनं।
ॐ ह्रीं श्रीमन्त्यु ऋषये जलं इत्यादि।

ध्यानाग्निदग्धाशुभकर्मकक्षं, निःसंगवृत्तं बहुशील पात्रं॥
प्राज्ञं बुधानां सुखदं प्रजाया, आरोग्यये श्रीनिचयं तृतीयं॥

ॐ ह्रीं श्री निचय ऋषये अत्रावतरवतरित्यादिना स्थापनं।
ॐ ह्रीं श्री निचय ऋषये जलमित्याष्टकं देयं॥

अनेकधा संयम तोयसेकैस्तपो नगो यस्य सुधर्मशास्त्र।
आर्पैः फलैः संकलितस्तुरीयं, संस्थापये सुन्दरमादि सर्वम्॥

ॐ ह्रीं सर्व सुन्दर ऋषये अत्रावतरावतरेत्यादि।
ॐ ह्रीं सर्व सुन्दर ऋषये जलमित्याष्टकं देयं॥

वचो यदीयं बहु भव्यसंघं, प्रमोदमामाज्जिनेशमार्गे
ऋषि गणेशगमनेत्र निष्ठं, सः पंचमःसंयवान् ऋषिख्याम्

ॐ ह्रीं जयवान् ऋषये अत्रावतरावतरेत्यादि
ॐ ह्रीं जयवान् ऋषये जलमित्याष्टकं देयं।

मेधागमे यो मधुरा नगर्वा, न्यग्रोधमूलेसह परमुनीन्द्रैः।
संस्थाप्य रम्याम्बर चारणाद्धिं संस्थाये वैनयलालसं तं॥

ॐ ह्रीं विनयलालस ऋषये अत्रावतरावतरेत्यादि०॥
ॐ ह्रीं विनयलालस ऋषये जलम्। इत्यादि अष्टकं देयं।

यन्नामतो माथुरसर्व लोको, विमुच्य रोगान् बहु दुःख देयान्।
सुखी हृषीक बहुधा प्रपद्ये, तमेव शान्त्यै जयमित्र संज्ञं॥

ॐ ह्रीं जयमित्र ऋषये अत्रावतरावतरेत्यादि॥
ॐ ह्रीं जयमित्र ऋषये जलम् इत्याद्यष्टकं॥

❀ समुच्चयाष्टकम् ❀

अंभोभिरंभो जयरागभिश्रै, श्वेते वसुत्रैर्धनित्तमन्नैः
अमर्त्य मंधादि मुनीश्वराणाम् प्रक्षालयामो वरपादपद्मम्॥

ॐ ह्रीं सप्तर्षिभ्यो जलम् यजामहे स्वाहा।

सुचन्दनैश्चन्द्रगतैश्चशीतैः ऋषीश्वराणां वचनानुगीतैः॥ अमर्त्य मं०॥ चन्दनम्॥
ब्रह्माक्षतै र्निस्तुप धौतमम्यैः, नासात्ति सौगन्ध्यकौरवद्धीर्घैः॥ अमर्त्य०॥ अक्षतम्॥
तपः प्रभावाजितकाम व्यक्तैर्नानानुमोदैरिव पादलग्नैः॥ अमर्त्य०॥ पुष्पम्॥
त्यक्तं यतींशैरिवसर्पिषूर पूरःस्थितं भाति रसैः समृद्धम्। अमर्त्य०॥ नैवेद्यम्॥
तपः प्रदीप्त्यैव विनिर्जितायौ, प्रदीपिका सेवितुमागतोस्तान्। अमर्त्य०॥ दीपं॥
वैराग्य भावेन निषेवितायौ, मुनीश्वरैस्तानपियूप धूम्नान्। अमर्त्य०॥ धूपम्॥
आसादितारंग सुमोच मोचै र्न्यौन्ते र्बहुभेद युक्तैः। अमर्त्य०॥ फलम्॥

सद्वृत्तामलरत्न भूषणा भृतांः ससंयतानां वरम्
इज्या शज्जल चन्दनाक्षत चयैः पुष्पाञ्ज संदीपकैः।
धूपैर्दिव्यफलैसुभक्ति मनसो, ये कुर्वते तेनराः।
सर्वोपद्रव व्याधिभेद रहिताः यान्त्येवसौख्यं परम्॥ अर्घं॥

ॐ ह्रीं सुरमन्यु ऋषये नमः। ॐ ह्रीं श्रीमन्त्यु ऋषये नमः। ॐ ह्रीं श्री निचय ऋषये नमः।
ॐ ह्रीं सर्व सुन्दर ऋषये नमः। ॐ ह्रीं जयवान् ऋषये नमः। ॐ ह्रीं विनयलालस ऋषये नमः।
ॐ ह्रीं जयमित्र ऋषये नमः। एभि मंत्रै र्जाप्यं कुर्यादर्घंचापि समुद्धरेत्॥

॥ जयमाला॥

ऋषिनिकर महं सारं, नाकेश्वर सकल सौख्य दातारं।
ईज्ययति गुण हारं, निर्मलध्यानाग्नि दहति संसारं॥१॥
श्रयमनिशश, जित चित्तदोषगतकर्मपाश।
जय जयनिष्काम, संयत सुरमन्यु सुसौख्य धाम। २॥
भावित सुभाव, निर्नाशित पीन समेश्वरराव। श्री मन्युदेव, जयविहित दविरअस्त्रचर सेव। ३॥
श्रीनिचयनोमि, सुखदातानिर्मलगततमांसि। नष्टानिवेद्दी, जय बोविसते मे देउदेही॥४॥
निखिलैर्नतोसिः लोकैर्भव्या जय तव तपांसि। जनतापहानि, सर्वांदिसुन्दर सौख्यदानी॥५॥
चारित्रनीर, विद्यापितकामानल सुधीर। जयवान सुधीश, जयमोह नाभ विषनाग विष॥६॥
दुर्गोरसर्ग, दूरीकृत तर्पितभव्यवर्ग। तत्वार्थ भाव, वैनयलालस जय निरभिलाष॥७॥
ज्ञानोध गेह वरचारणर्द्धिभूषित स्वदेह। नष्टोरूरीग, जय जय जयमित्र सुत्यक्त भोग॥८॥

घत्ता-इति जयमाला, भक्ति विशाला, येपठंति भविगणनगः।
ते सविसुखसक्ता, गुण गण रक्ता, यातिसुख बहु विघ्नहरा॥ महार्घ॥


स्रोत: श्री प्राचीन पूजन संग्रह, पृष्ठ १६६ (श्री प्राचीन पूजन संग्रह | Shri Prachin Pujan Sangrah)