समो णिंदापसंसासु
-प्रो. वीरसागर जैन
जेण्हदंसणं समणाणं दंसणं अत्थि, तत्तो तं समणदंसणं पि विदुसा वुच्चंति । समणदंसणं जेण्हदंसणस्सेव अवरं णाम अहवा मूलं णाम अत्थि । समणस्स अत्थो होदि एत्थ समताभावो विज्जदि तं दंसण समणदंसण अत्थि । एदेण णादुं सक्कदे जं समणदंसणे समदाभावस्स केरिसं महच्चं अत्थि । एकम्हि थले आइरिया कहेंति-
“समसत्तुबन्धुवग्गो समसुहदुक्खो पसंसणिंदसमो ।
समलोट्ठकंचणो पुण जीविदमरणे समो समणो ।।” -पवयणसारो
जो साहू सत्तुमित्तेसु सुहदुखेसु पसंसाणिंदासु लोट्ठकंचणेसु जीविदमरणेसु य समदाभावं धारयदि सो समणो होदि ।
जेण्हाइरिया एदं पि वुच्चंति जं धम्मो, चारित्तं, संजमं चावि समदाभावस्स एव पराणि णामानि संति-
“चारित्तं खलु धम्मो धम्मो जो सो समो त्ति णिद्दिट्ठो।" -पवयणसारो
धम्मो चारित्तस्स रूवो विज्जदि । चारित्तं य समदाभावो अत्थि । तम्हा समदाभावो एव णिच्छएण धम्मो अत्थि।
जत्थ समदाभावो तत्थ सव्वे धम्मा णिवसंति । जत्थ य समदाभावो णत्थि तत्थ को वि धम्मो, धम्मस्स वा किं लक्खणं ण होदुं सक्कदि।
गिहधम्मे होदु अहवा मुणिधम्मे होदु, समदाभावस्स एव विसिट्ठं महच्चं अत्थि। गिहत्थाणं मुणीणं वा सव्वकिरियाणं पि मूलं समदाभावो एव । उत्तम खम-मद्दव-अज्जवादिसु दससु धम्मलक्खणेसु समदाभावस्स आराहणं एव साहूणं लक्खणं होदि, ण य अण्णं किं पि। सव्वधम्मकिरियाणं हेदूं पि समदाभावो, फलं पि समदाभावो एव ।
एदेण कारणेण जेण्हगंथेसु पदे पदे समदाभाव धारणस्स उवदेसो पगटिदो अत्थि । सक्कयभासाए दु एकेण आइरिएण इदं पि वुत्तं सुत्तरूवेण-
“बध्यते मुच्यते जीवः सममो निर्ममः क्रमात् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन निर्ममत्वं विचिन्तयेत् ॥” -इष्टोपदेश
ममदाभावो बंधस्स मूलकारणं अत्थि, समदाभावो य मोक्खस्स मूलकारणं अत्थि, तम्हा सव्वविहपयत्तेण समदाभावस्स आराहणं करणिज्जं ।
आइरिया कहेंति- एदम्हि लोगे सव्वे जीवा णिच्छएण समाणा सन्ति, को वि लहु गुरु वा णत्थि, तम्हा जो को वि जीवाणं लहुगुरुरूवेण पस्सदि सो मूढो अण्णाणी अत्थि। णाणी कदावि कं पि लहुगुरुरूवेण ण पस्सदि |
एवमेव लोगे किं वि अचेदणं वत्थु पि णिच्छएण इट्ठाणिटुं णत्थि, तत्तो णाणी तेसु पि रागं दोसं वा ण कुणदि, समदामेव धारेदि।
जे णाणी जीवा एरिसं वत्थुसरूपं जाणंति, लोगे य सव्वं पि चेदणं अचेदणं वत्थुं समभावेण पस्संति, कुत्थ वि रागदोसं ण कुणंति ते णिंदा-पसंसासु वि समदामेव धारेंति | सक्कयमहाकविना भत्तहरिणा वि उत्तं-
“निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तवन्तु
लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम्।
अद्यैव वास्तु मरणं तु युगान्तरे वा
न्यायात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः॥" -नीतिशतकम्
भगवा जिणिंददेवापि णिंदापसंसासु रागदोसं ण कुवंति, तेसिं भत्ता समुपासका वि णिंदापसंसासु रागदोसं ण कुव्वंति सदा सव्वत्थ समदाभावमेव धारेंति ।
हिन्दी-अर्थ-