अथ नाटकपचीसी लिख्यते।
कर्म नाट नृत तोरके, भये जगत् जिन देव।
नाम निरंजन पद लह्यो, करूँ त्रिविधि तिहिं सेव॥१॥
कर्मनके नाटक नटत, जीव जगतके माहिं।
तिनके कछु लच्छन कहूं, जिन आगमकी छाहिं॥२॥
तीन लोक नाटक भवन, मोह नचावनहार।
नाचत है जिय स्वांगधर, करकर नृत्य अपार॥३॥
नाचत है जिय जगतमें, नाना स्वांग वनाय।
देव नर्क तिरजंचमें, अरु मनुष्य गति आय॥४॥
स्वांग धरै जव देवको, मानत है निज देव।
वही स्वांग नाचत रहै, ये अज्ञानकी टेव॥५॥
औरनसों औरहि कहै, आप कहै हम देव।
गहिके स्वांग शरीरको, नाचत है स्वयमेव॥६॥
भये नरकमें नारकी, लागे करन पुकार।
छेदन भेदन दुख सहै, यही नाच निरधार॥७॥
मान आपको नारकी, त्राहि त्राहि नित होय।
यहै स्वांग निर्वाह है, भूलपरों मति कोय॥८॥
नित निगोदके स्वांगकी, आदि न जानै जीव।
नाचत है चिरकालके, भव्य अभव्य सदीव॥९॥
इत्तर नाम निगोद है, तहाँ बसत जे हंस।
ते सब स्वांगहि खेलकैं, बहुर #धरयो यह वंस॥१०॥
उछरि उछरिकें गिरपरै, ते आवै इहि ठौर।
मिथ्यादृष्टि स्वभाव धर, यह स्वांग शिरमौर॥११॥
कबहू पृथिवी कायमें, कबहू अग्नि स्वरूप।
कबहू पानी पौन ह्वै, नाचत स्वांग अनूप॥१२॥
वनस्पतीके भेद बहु, स्वास अठारह बार।
तामें नाच्यो जीव यह, घर घर जन्म अपार॥१३॥
विकलत्रयके स्वांगमें, नाचे चेतन राय॥
उसीरूप ह्वै परणये, वरनें कैसें जाय॥१४॥
उपजे आय मनुष्यमें, धरै पँचेंद्री स्वांग॥
अष्ट मदनि मातो रहै, मानो खाई भांग॥१५॥
पुण्य योग भूपति भये, पापयोग भये रंक।
सुख दुख आपहि मानिके, नाचत फिरे निशंक॥१६॥
नारि नपुंसक नर भये, नाना स्वांग रमाहिं।
चेतनसों परिचय नहीं, नाच नाच खिर जाहिं॥१७॥
ऐसे काल अनंत हुव, चेतन नाचत तोहि।
अजहूं आप संभारिये, सावधान किन! होहि॥१८॥
सावधान जे जिय भये, ते पहुंचे शिव लोक।
नाचभाव सब त्यागके, विलसत सुखके थोक॥१९॥
नाचत हैं जग जीव जे, नाना स्वांग रमंत।
देखत हैं तिह नृत्यको, सुख अनंत विलसंत॥२०॥
जो सुख देखत होत है, सो सुख नाचत नाहिं।
नाचनमें सब दुःख है, सुख निज़देखन माहिं॥२१॥
नाटक में सब नृत्य हैं, सारवस्तु कछु नाहिं।
ताहि विलोको कौन हैं, नाचन हारे माहिं॥२२॥
देखै ताको देखिये, जानै ताको जान।
जो तोको शिव चाहिये, तो ताको पहचान॥२३॥
प्रगट होत परमातमा, ज्ञान दृष्टिके देत।
लोकालोक प्रमान सव, छिन इकमें लखलेत॥२४॥
‘भैया’ नाटक कर्मतें, नाचत सब संसार।
नाटक तज न्यारे भये, ते पहुंचे भव पार॥२५॥
इति नाटक पचीसी
रचयिता: पंडित श्री भैया भगवतीदास जी
सोर्स: ब्रह्म विलास